Bezpieczne SKOK-i

W zwiA�zku z aferA� Amber Gold prasa przypuA�ciA�a atak rA?wnieA? na SpA?A�dzielcze Kasy OszczA�dnoA�ciowo-Kredytowe. O tym, dlaczego nagonka na SKOK-i jest bezpodstawna, a takA?e o wyrA?A?nikach tych instytucji rozmawiamy z BogusA�awem Kaczmarkiem a��spoA�ecznikiem, posA�em na sejm II kadencji, obecnie doradcA� Krajowej SKOK.

***

Przy okazji afery Amber Gold SKOK-i stawiane sA� czA�sto w jednym rzA�dzie z innymi niebankowymi instytucjami finansowymi. Ale SKOK-i wywodzA� siA� przecieA? z zupeA�nie innej tradycji i modelu usA�ug.

BogusA�aw Kaczmarek: Stawianie w jednym szeregu SKOK-A?w oraz kanciarzy z Amber Gold to naduA?ycie. Wynika ono zapewne z braku znajomoA�ci rzeczy oraz z lenistwa, doA�A� powszechnego wA�rA?d dziennikarzy.

SpA?A�dzielnie kredytowe (SKOK-i) to instytucje wzajemnego kredytu, oparte na modelu nazwanym a�� od nazwiska twA?rcy a�� raiffeisenowskim. SpA?A�dzielczoA�A� kredytowa rozkwitA�a w XIX-wiecznych Niemczech. W poA�owie wieku na scenA� wkracza Hermann Schulze z saksoA�skiego miasteczka Delitzsch, sA�dzia z zawodu. IdeA� samopomocy realizuje w praktyce, tworzA�c banki ludowe, wspierajA�ce rzemiosA�o i drobnych kupcA?w. Z kolei Wilhelm Raiffeisen stworzyA� model kas dla rolnikA?w a�� mieszkaA�cA?w jednej parafii. Podstawowymi zasadami tych instytucji finansowych byA�y minimalny wkA�ad oszczA�dnoA�ciowy i zasada porA�czania zaciA�gniA�tych kredytA?w caA�ym majA�tkiem (niegraniczona porA�ka). WymuszaA�a ona ostroA?noA�A� i rozsA�dek przy zaciA�ganiu zobowiA�zaA�. O tym, A?e pomysA� byA� dobry, A�wiadczy to, A?e w 1919 r. w niemal 4500 kasach zdeponowano ponad 750 milionA?w marek. W Polsce Franciszek Stefczyk zaA�oA?yA� w 1890 r. SpA?A�kowA� KasA� OszczA�dnoA�ci. MiaA�o to miejsce w Czernichowie pod Krakowem. W 1909 r. powoA�ano KrajowA� CentralnA� KasA� SpA?A�ek Rolniczych, a Stefczyk zostaA� jej dyrektorem. Kasa ta staA�a siA� finansowA� centralA� dla prawie 1000 kas modelu raiffeisenowskiego. Franciszek Stefczyk patronuje dziA� najwiA�kszej SKOK.

Kasa to spA?A�dzielnia, w ktA?rej czA�onkowie gromadzA� oszczA�dnoA�ci, a w razie potrzeby mogA� poA?yczaA� pieniA�dze lub skorzystaA� z innych usA�ug finansowych, takich jak przelew, opA�acanie rachunkA?w itp. WyrA?A?nikiem SKOK-A?w na rynku finansowym jest zasada wzajemnoA�ci, ktA?ra polega na tym, A?e wA�aA�ciciele-czA�onkowie SKOK-A?w wzajemnie A�wiadczA� sobie finansowe usA�ugi, przy czym a�� co jest oczywiste a�� dzieje siA� to za poA�rednictwem kasy. Innymi sA�owy: kasy A�wiadczA� usA�ugi tylko dla swoich czA�onkA?w.

W celu zagwarantowania bezpieczeA�stwa ulokowanych oszczA�dnoA�ci poszczegA?lne SKOK-i (jest ich kilkadziesiA�t) zaA�oA?yA�y Towarzystwo UbezpieczeA� Wzajemnych SKOK, ktA?re zajmuje siA� gA�A?wnie gwarantowaniem depozytA?w. WysokoA�A� tej gwarancji odpowiada kwocie 100 000 euro, wiA�c biorA�c pod uwagA�, A?e wiA�kszoA�A� lokat w SKOK-ach to niewielkie kwoty, ich bezpieczeA�stwo jest stu procentowe. Najlepiej o tym A�wiadczy fakt, A?e od 1995 r. a�� a zatem od roku, w ktA?rym weszA�a w A?ycie ustawa o spA?A�dzielczych kasach oszczA�dnoA�ciowo-kredytowych a�� A?aden z czA�onkA?w SKOK nie doznaA� uszczerbku na ulokowanych oszczA�dnoA�ciach. Czyli od 17 lat. Trudno to samo powiedzieA� o klientach Amber Gold, prawda?

SKOK-i przedstawiane sA� w mediach jako instytucje funkcjonujA�ce a�zna specjalnych prawacha�?, cieszA�ce siA� niespotykanymi przywilejami. Przedstawiciele kas zwracajA� jednak uwagA�, A?e pod wieloma wzglA�dami przepisy sA� korzystniejsze dla bankA?w komercyjnych.

B. K: Do pewnego czasu SKOK-i, tak jak caA�y sektor spA?A�dzielczy, korzystaA�y ze zwolnienia z podatku dochodowego. DotyczyA�o to kwot pochodzA�cych z nadwyA?ki bilansowej, przeznaczonych na fundusz zasobowy. WielkoA�A� tego funduszu wyznacza poziom bezpieczeA�stwa w dziaA�alnoA�ci. To juA? jednak historia. Podatkowo SKOK-i sA� obciA�A?one tak, jak banki komercyjne. JeA?eli SKOK wypracuje dochA?d (nadwyA?ka bilansowa), to przeznacza go z reguA�y na fundusz zasobowy, ktA?ry zgodnie z zasadami spA?A�dzielczoA�ci nie podlega podziaA�owi.

W kwestii rA?A?nic miA�dzy SKOK-ami a bankami przychodzA� mi do gA�owy dwie sprawy. Po pierwsze, banki dysponujA� instrumentem prawnym, jakim jest bankowy tytuA� wykonawczy, ktA?ry bez sA�dowego procesu gwarantuje im egzekucjA� komorniczA� dA�uA?nika. Mimo A?e TrybunaA� Konstytucyjny uznaA� te przepisy prawa za zgodne z konstytucjA�, uwaA?am, A?e jest inaczej a�� to naruszenie prawa obywatela do sA�du. Inaczej mA?wiA�c: klient banku ma mniej praw niA? czA�onek SKOK.

Drugi przejaw dyskryminacji SKOK-A?w to ustawowe ograniczenie okresu kredytowania do 5 lat. Wyklucza to moA?liwoA�A� finansowania przez SKOK-i na przykA�ad potrzeb mieszkaniowych swoich czA�onkA?w. To rozwiA�zanie szkodzi rozwojowi mieszkalnictwa, a szczegA?lnie dotkliwe staA�o siA� po zaostrzeniu przez banki kryteriA?w dostA�pnoA�ci kredytA?w hipotecznych.

W mediach gA�A?wnego nurtu rozpowszechniane sA� mity dotyczA�ce SKOK-A?w. Dlaczego niektA?re media tak zajadle atakujA� kasy?

B. K.: Niestety tzw. czarny PR jest doA�A� powszechnie stosowanA� metodA� nieuczciwej walki konkurencyjnej, w dodatku prawie niemoA?liwej do udowodnienia. Nieuzasadnione ataki na SKOK-i przypuA�ciA�y gA�A?wnie a�z Gazeta Wyborcza a�? i a�z Polityka a�? . PoczA�tek serii nierzetelnych publikacji zbiegA� siA� w czasie z tym, A?e liczba czA�onkA?w A�A�cznie we wszystkich SKOK-ach przekroczyA�a 1 milion, a liczba placA?wek 1000 (obecnie SKOK-i zrzeszajA� ponad dwa miliony czA�onkA?w). WA�aA�nie wtedy do A�wiadomoA�ci konkurentA?w dotarA�o, A?e system SKOK jest dla nich problemem trwaA�ym i powaA?nym, bo liczA�cym siA� na rynku i przeA?ywajA�cym ciA�gA�y rozwA?j. W dodatku, w przeciwieA�stwie do zdominowanego przez kapitaA� zagraniczny sektora bankowego, kasy sA� polskie i zawsze bA�dA� mobilizowaA� polski kapitaA�.

W tendencyjnych publikacjach specjalizuje siA� zwA�aszcza jedna z dziennikarek a�z Polityki a�?, niejaka Bianka MikoA�ajewska. Niedawno powtA?rnie skierowaA�a pod moim adresem insynuacjA�, jakobym mandat posA�a II kadencji sprawowaA� nieuczciwie, bo rzekomo miaA�em w czasie prac nad ustawA� o SKOK-ach stronniczo dziaA�aA� tak, aby SKOK-i byA�y pozbawione paA�stwowego nadzoru. Nic takiego nie miaA�o miejsca, co moA?na sprawdziA� w sejmowym archiwum. W dodatku miaA�em dziaA�aA� na rzecz SKOK-A?w motywowany uzyskaniem w nich zatrudnienia. To bzdura a�� po zakoA�czeniu kadencji w 1997 r. wrA?ciA�em do pracy w GdaA�skiej Stoczni Remontowej im. J. PiA�sudskiego.

Jak wyglA�da dziaA�alnoA�A� kas oszczA�dnoA�ciowo-kredytowych w innych krajach, jaki majA� w nich status?

B. K.: Na A�wiecie tego typu instytucje sA� powszechnie aprobowane i akceptowane przez wA�adze, rA?wnieA? przez wA�adze UE. SpA?A�dzielnie kredytowe dziaA�ajA� na wszystkich kontynentach. Zawsze sA� to instytucje adresujA�ce swoje dziaA�ania do ludzi niezamoA?nych, czA�sto do emigrantA?w i mniejszoA�ci narodowych. Wiadomo, A?e emigrantom, szczegA?lnie tym w pierwszy pokoleniu, jest na obcej ziemi trudno. C o jednak ciekawe, rozwA?j spA?A�dzielczych kas kredytowych w Polsce to A�wiatowy fenomen. Od wysokiego szczebla dziaA�acza A�wiatowej Rady ZwiA�zkA?w Kredytowych w 2002 r. usA�yszaA�em, A?e to, co Kanadyjczykom zajA�A�o lat 30, w Polsce zrobiliA�my w zaledwie dekadA� .

Planowane zmiany przepisA?w dotyczA�ce kas majA� a�� wedle deklaracji ich twA?rcA?w a�� zwiA�kszyA� bezpieczeA�stwo ulokowanych tam pieniA�dzy. Na czym polegajA� zaA�oA?enia a�z reformatorA?w a�? i jakie bA�dA� miaA�y skutki dla SKOK-A?w oraz dla spA?A�dzielcA?w-klientA?w?

B. K.: Nie mogA� oprzeA� siA� wraA?eniu, ktA?re dobrze ilustruje refren A?artobliwej piosenki W. MA�ynarskiego: a�z co by tu jeszcze spieprzyA�, panowie, co by tu jeszcze a��a�?. Piosenka z innej epoki, a a�z chA�opaki – psujakia�? majA� siA� dobrze. A powaA?nie mA?wiA�c: nikt w systemie SKOK nie kwestionuje nadzoru paA�stwowej komisji nad KasA� KrajowA� SKOK. Kasa Krajowa jest spA?A�dzielniA� osA?b prawnych, zrzeszajA�cA� wszystkie SKOK-i, ktA?ra m.in. sprawuje nadzA?r finansowy nad poszczegA?lnymi kasami i robi to dobrze. Po co to zmieniaA�? Nie wiem. Powinno byA� tak : Kasa Krajowa nadzoruje SKOK-i, a sama jest kontrolowana przez KomisjA� Nadzoru Finansowego. KaA?de dalej idA�ce rozwiA�zanie bA�dzie nieefektywne i kosztowne. RzA�dzA�cy politycy przez zmiany w prawie chcA� zdobyA� wpA�yw na tA� czA�A�A� rynku finansowego, ktA?rej nie kontrolujA�. ZapominajA� przy tym, A?e naruszajA� prywatne prawa wA�aA�cicielskie czA�onkA?w SKOK-A?w, A?e o samorzA�dnoA�ci spA?A�dzielczej nie wspomnA�. PrzyszA�a mi do gA�owy ogA?lna refleksja: od 20 lat stada reformatorA?w dorywajA� siA� do wA�adzy i reformujA�, reformujA�a��, a po nieudanych reformach posprzA�taA� nie ma komu. JeA?eli coA� dziaA�a dobrze, to po co zmieniaA�?

Krytyka SKOK-A?w pochodzi rA?wnieA? ze A�rodowiska spA?A�dzielczego. Podnoszona jest kwestia rzeczywistego wpA�ywu czA�onkA?w na SKOK-i oraz A�A�czenia poszczegA?lnych kas, co kojarzy siA� z fuzjami duA?ych firm.

B. K.: KaA?dy medal ma dwie strony. SKOK-i urosA�y liczebnie, a jak wiadomo, przy duA?ej liczbie czA�onkA?w wpA�yw jednostki na caA�oksztaA�t dziaA�aA� organizacji jest minimalny. Czyli demokracja czA�onkowska staje siA� sA�absza, mimo zachowania zasad spA?A�dzielczych i statutowych. Nie znam jednak przypadku naruszeA� w SKOK-ach zasad spA?A�dzielczej demokracji. Jest w nich t yle wpA�ywu, ile jest aktywnoA�ci czA�onkA?w a�� dokA�adnie tak, jak w innych formach spA?A�dzielczoA�ci. AktywnoA�A� ta jest sprzA�A?ona z aktywnoA�ciA� obywatelskA�, a tA� ciA�gle budujemy.

Z drugiej strony, liczebnoA�A� to siA�a, rA?wnieA? kapitaA�owa. MoA?na wtedy konkurowaA� z bankowymi gigantami, oferujA�c podobnA� paletA� usA�ug. Co do A�A�czenia kas, to w wiA�kszoA�ci miaA�y one charakter naprawczy i dobrowolny. ByA�o teA? kilka o charakterze komisarycznym, by chroniA� czA�onkA?w przed nieudolnoA�ciA� i czasem nieuczciwoA�ciA� zarzA�dA?w a�� co moA?e byA� przyczynkiem do oceny aktywnoA�ci szeregowych czA�onkA?w.

Opowiem na koniec o wA�asnym doA�wiadczeniu w tej kwestii. Po wejA�ciu w A?ycie ustawy o SKOK zaA�oA?yliA�my z przyjaciA?A�mi kasA� pod nazwA� SKO a�zMerkurya�?, w ktA?rej spoA�ecznie peA�niA�em funkcjA� przewodniczA�cego rady nadzorczej. ZrzeszaA�a ona gA�A?wnie drobnych kupcA?w z GdaA�ska. Niestety trafiliA�my na barierA� w postaci liczby czA�onkA?w. Do kasy przystA�piA�o okoA�o tysiA�ca osA?b. OkazaA�o siA�, A?e to za maA�o, aby opA�aciA� wszystkie koszty i generowaA� choA� niewielki zysk. W polskich warunkach SKOK moA?e przekroczyA� prA?g rentownoA�ci przy liczebnoA�ci czA�onkA?w powyA?ej 2500 osA?b. MieliA�my do wyboru: wegetowaA� bez moA?liwoA�ci rozwoju lub poA�A�czyA� siA� z wiA�kszym SKOK-iem. Dobrowolnie wybraliA�my drugie rozwiA�zanie. CzA�onkowie SKOK a�zMerkurya�? nie ponieA�li A?adnej szkody czy straty a�� wrA�cz przeciwnie: uzyskali szerszA� ofertA� usA�ug finansowych.

DziA�kujA� za rozmowA�.

RozmawiaA� Konrad Malec, 30 paA?dziernika 2012 r.

Jedna odpowiedź na „Bezpieczne SKOK-i

  1. Arch pisze:

    SKOK Stefczyka, podobnie jak i inne , oprócz działalności finansowej prowadzi także działalność polityczną za pomocą strony internetowej oraz papierowych gazetek.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>