Dobry wybór

Z wielką przyjemnością oddajemy niniejszy numer „Nowego Obywatela” w Wasze ręce. Już na pierwszy rzut oka widać, że to numer niezwykły.

W grudniu przypadła 25. rocznica debiutu naszego pisma. Początkowo nosiło nazwę „Obywatel”. Ukazywało się pod nią przez 10 lat. Później nieco zmieniliśmy formułę, ale zachowując rdzeń tożsamości. Żeby jednak nie wprowadzać nikogo w błąd, zmieniliśmy nazwę pisma na „Nowy Obywatel”. Jednak oprócz nowej numeracji zachowaliśmy także starą, ciągłą.

Niedawno wydaliśmy z okazji 25-lecia pisma jego numer 99. Zwykły, normalnej objętości, z nowymi tekstami. Aczkolwiek z okazji ćwierćwiecza, jakie upłynęło od ukazania się numeru 1, sięgnęliśmy po formułę z naszych początków. Zgromadziliśmy teksty na przeróżne tematy, zamiast zwyczajowych w ostatnich latach numerów tematycznych. Numer 99 wciąż możecie nabyć na naszej stronie internetowej.

A oto kolejny numer jubileuszowy, bo setny.

Korzystając z faktu, że takie dwie okazje przytrafiły się niemal jednocześnie, postanowiliśmy nr 100 zrobić w formule, jaką właśnie widzicie. Na 25-lecie „Nowego Obywatela” przygotowaliśmy wybór tekstów z „Obywatela”, czyli z pierwszej dekady naszego pisma. Dlaczego z niej? To teksty właściwie nigdzie niedostępne. Stare numery „Nowego Obywatela” wciąż są dostępne w wersjach elektronicznych (nakłady niemal wszystkich wydań papierowych zostały wyprzedane), natomiast numery „Obywatela” – nie zostały zdigitalizowane i nie są dostępne dla współczesnych czytelników.

Teraz przywracamy do obiegu część tamtych treści. Aby ocalić od zapomnienia. Aby ukazać ogromną różnorodność postaw i opinii oraz to, że na jednych łamach mogli się w ważnych sprawach spotykać ludzie przeróżnych opcji i obozów, od lewa do prawa. Aby pokazać naszą drogę do miejsca, w którym jesteśmy dzisiaj. A także dlatego, że wiele z nich jest wciąż aktualnych. A pozostałe dokumentują, że o wielu problemach pisaliśmy wtedy, gdy inni bali się o nich choćby pomyśleć.

Przypominamy to z satysfakcją i dumą. Choć także ze smutkiem. Gdyby wtedy nas posłuchano, Polska mogłaby być innym, lepszym krajem. Gdyby także inni mieli odwagę zająć się wieloma kwestiami, zamiast czekać dekadę czy dwie, aż trafią one do debaty publicznej, moglibyśmy uniknąć wielu problemów, wyzwań, a nawet ludzkich tragedii.

Duża objętość numeru 100 niewiele pomogła wobec faktu, że mamy mnóstwo ciekawych materiałów z pierwszej dekady istnienia pisma. Selekcja musiała być surowa, choć prowadzona z poczuciem żalu, że tyle materiałów trzeba pominąć. Wybór jest subiektywny, ale dokonany przez jedynego człowieka, który przez te lata pracował nad wszystkimi tekstami, jakie opublikowaliśmy.

Dawne materiały w niemal oryginalnej postaci. Poddano je po latach tylko dodatkowej korekcie, aby wychwycić błędy przeoczone dawniej.

Ufam, że lektura będzie pożyteczna. Zarówno pod względem merytorycznym, jak i dokumentacyjnym. Wiele się w Polsce przez te lata zmieniło. Niektórzy przyznali, że byli głupi i krótkowzroczni, inni nie przyznali, ale zmienili poglądy jak gdyby nigdy nic. Inne są teraz mody i inne pozy, obrodziło ludźmi zatroskanymi o rozmaite sprawy, od wrażliwości społecznej, przez krytykę liberalizmu, a kończąc na ekologii. Sprawdźcie, kto miał odwagę głosić takie opinie, gdy mało kto to robił.

Nie pod wszystkimi z dawnych poglądów podpisalibyśmy się dzisiaj w ogóle czy z taką samą mocą. Jednak ogromna część dawnych naszych rozpoznań stanowi do dzisiaj część tożsamości twórców „Nowego Obywatela”.

Korzystając z okazji podziękuję wszystkim, którzy przez te 25 lat pisali dla nas, robili wywiady, redagowali teksty i współpracowali w jakiejkolwiek innej formie – oraz tym, którzy czytali „Obywatela” i/lub „Nowego Obywatela”.

25 lat mamy za sobą. Idziemy dalej.

Remigiusz Okraska

Spis treści

Na dobry początek [2000]

Tak zaczynaliśmy pierwszy numer 25 lat temu

Z Bretton Woods do dżungli Lacandon (refleksje o globalizacji) [2000] – Maciej Muskat

Skąd się wziął ruch sprzeciwu wobec neoliberalizmu i globalizacji

Może być niewesoło [2001] – z Andrzejem Gwiazdą rozmawia Maciej Muskat

Rozmowa z legendarnym liderem „Solidarności”

„Gazeta Wyborcza” – łatwe początki, dziwne okolice [2001] – ze Stanisławem Remuszką rozmawiają Tomasz Lisiecki i Remigiusz Okraska

Nieznane karty z dziejów liberalno-balcerowiczowskiej gazety

Wspólna Europa – ostateczny triumf biurokracji? [2002] – Joanna Szalacha

O niedemokratycznych instytucjach zjednoczonej Europy

Wszystko na sprzedaż? [2003] – Barbara Bubula

Przeciw oszpecaniu przestrzeni publicznej reklamami

Obywatele bez ziemi [2003] – Remigiusz Okraska

Jak zagarnięto naszą wspólną przestrzeń

Szczęśliwa spółka [2003] – Barbara Bubula

Spółka pracownicza alternatywą dla prywatyzacji i kapitalisty

Nie ufam ruchom społecznym – Wendell Berry

Refleksje weterana i nestora amerykańskiej myśli społecznej

Hipermarkety pod paragrafem – casus Unii Europejskiej [2003] – Philippa Jill Gallop

Jak kraje Zachodu hamują ekspansję handlu wielkopowierzchniowego i czego mogliśmy się od nich nauczyć

Jamałgate [2003] – Witold St. Michałowski

O szkodliwych, drogich i uzależniających interesach surowcowych z Rosją

Mięso (nie) śmierdzi [2003] – Barbara Bubula

Ekspansja wielkich koncernów kosztem drobnych rolników i hodowców

Pies bez kagańca jest niebezpieczny [2003] – z Henrykiem Dederką rozmawia Rafał Górski

O cenzurze w III RP w interesie wpływowej firmy

Ludzka twarz kapitalizmu? [2003] – Jarosław Urbański

Fala społecznych protestów i buntów pracowniczych

Niech się nas boją [2003] – z Marianem Zagórnym rozmawia Barbara Bubula

Rozmowa z człowiekiem, którym odważnie walczył z sitwami i przekrętami

Kraj w likwidacji [2004] – z prof. Kazimierzem Poznańskim rozmawia Andrzej Zybała

O bezdrożach i porażkach neoliberalnej polityki gospodarczej

Trzeba zmienić „polską normę” [2004] – ze Zbigniewem Romaszewskim rozmawiają Remigiusz Okraska i Andrzej Zybała

Rozmowa z zasłużonym działaczem społecznym i politykiem

Wolnocłowcy. Nowa globalna elita [2004] – John Prideaux

O „nowoczesnych” ludziach bez korzeni i bez zobowiązań

Liberałowie i plebejusze [2004] – z Ryszardem Bugajem rozmawia Andrzej Zybała

Wywiad z czołowym politykiem lewicy nieliberalnej i niepostkomunistycznej

Podążaj za flagą [2005] – Pete Smith

Lewicowość i patriotyzm powinny iść w parze

Granice destrukcji [2005] – z prof. Jadwigą Staniszkis rozmawia Andrzej Zybała

Rozmowa z jedną z najciekawszych myślicielek współczesnej Polski

Krajobraz po upadku [2005] – Rafał Jakubowski

O biedaszybach w Wałbrzychu

Kolej dla ludzi [2005] – Karol Trammer

Na kim mogliśmy się wzorować w robieniu sensownej kolei

Inny świat jest możliwy [2005] – z prof. Zygmuntem Baumanem rozmawia Andrzej Zybała

Rozmowa ze znanym myślicielem o rozpadzie neoliberalnego świata

Żelazna zasada solidarności narodowej [2005] – z Janem Olszewskim rozmawia Andrzej Zybała

Wywiad z byłym premierem, który postawił się sitwom i liberałom

Druga fala wyprzedaży. Prywatyzacja przedsiębiorstw komunalnych [2005] – Joanna Szalacha

Jak w skali lokalnej przejmowano nasz wspólny majątek

Bezrobotna Polska [2005] – z prof. Mieczysławem Kabajem rozmawia Andrzej Zybała

O pladze bezrobocia po „reformach” Balcerowicza i jego następców

Koniec mitu? [2005] – Janusz P. Waluszko

Gorzkie spojrzenie na dziedzictwo „Solidarności”

Czym była pierwsza „Solidarność”? [2005] – Joanna Duda-Gwiazda, Andrzej Gwiazda

O co naprawdę walczyli robotnicy i jak to później zafałszowano

Każdego dnia próbowali budować lepszy świat [2005] – z prof. Davidem Ostem rozmawiają Remigiusz Okraska i Michał Sobczyk

O jednym z najpiękniejszych polskich zrywów

Bezdroża „Solidarności” [2005] – z prof. Tadeuszem Kowalikiem rozmawia Andrzej Zybała

Kto, jak i dlaczego zdradził „ideały Sierpnia”

Wojna światów. Wokół teorii zależności [2005] – Jarosław Tomasiewicz

Słabi z peryferii nigdy nie dogonią silnych z centrum, jeśli będą ich naśladować

Jak przehandlowano stal [2006] – z Mieczysławem Kucharskim rozmawia Remigiusz Okraska

Jak niszczono, sprzedawano i zmarnowano polskie hutnictwo i przemysł stalowy

Mity zagranicznych inwestycji, czyli polska droga do dobrobytu [2006] – Wojciech K. Kulczyk

„Heretyckie” spojrzenie na rolę i znaczenie kapitału zagranicznego

Pracy czy płacy? Oto jest pytanie [2006] – Piotr Bielski

Jeden z pierwszych tekstów w Polsce o powszechnym dochodzie gwarantowanym

Po stronie ludu. Manifest populistyczny [2006] – Remigiusz Okraska

Pochwała populizmu i ludowego buntu przeciw liberalnej elicie

System (emerytalny) się wali [2006] – z prof. Józefiną Hrynkiewicz rozmawia Andrzej Zybała

Co nas czeka na starość w systemie emerytalnym po jego „reformach”

Między sąsiadami [2006] – Krzysztof Wojciechowski

O relacjach polsko-ukraińskich zanim temat był modny

Lisków – wzorowa wieś ks. Wacława Blizińskiego [2006] – Rafał Łętocha

O spółdzielczości, wyrwaniu się z nędzy i księdzu-społeczniku

Docisnąć System [2006] – z Markiem Kurzyńcem rozmawia Krzysztof Wołodźko

Przeciwko lewym, prawym i centrowym

Od KOR do IV RP [2006] – Zbigniew Romaszewski

Czym był Komitet Obrony Robotników i jaka jest z tego nauka

Wydajność na śmierć [2006] – Konrad Malec

O śmierci z powodu wyzysku w fabryce AGD

Co się stało z naszą klasą (robotniczą)? [2006] – z prof. Juliuszem Gardawskim rozmawia Michał Sobczyk

Jeden z czołowych badaczy klasy pracującej o tym, co się z nią dzieje w III RP

Zakładnicy transformacji [2007] – Krzysztof Wołodźko

Dawny PGR i co z niego zostało

Nieład przestrzenny [2007] – z Grzegorzem Buczkiem rozmawiają Sebastian Markiewicz i Michał Sobczyk

Jak w Polsce dewastowano ład przestrzenny i jak na tym straciliśmy

Lokalny wymiar patriotyzmu [2007] – Paul Kingsnorth

O walcu globalnej kultury, który miażdży wszystko

Związki dobre i złe [2007] – z Grzegorzem Ilką rozmawia Remigiusz Okraska

Wgląd w ponure realia działalności związków zawodowych i sytuacji pracowników

Hodowla kontraktowa – nowe poddaństwo [2007] – Tom Garrett

Jak wielkie koncerny uczyniły z rolników nowych chłopów pańszczyźnianych na ich własnej ziemi

Procent większy niż życie [2007] – Jarosław Szczepanowski

O lichwie i lichwiarzach w liberalnej Polsce

Pęknięta Polska [2007] – z dr. Wiesławem Łagodzińskim rozmawia Michał Sobczyk

Wyzwania, problemy i marne perspektywy prowincji

Między buntem a marazmem [2008] – z prof. Włodzimierzem Pańkowem rozmawia Michał Sobczyk

Jak w III RP spacyfikowano gniew słabszych i wykluczonych

Futbolowa zimna wojna [2008] – Jon Hughes

O komercjalizacji piłki nożnej – against modern football

Wspólna sprawa [2008] – Michał Stępień

O samoobronie i współpracy drobnych handlowców przeciw wielkim sieciom

Mieszkania sprzedam. Ludzie gratis [2008] – Michał Sobczyk, Krzysztof Wołodźko

Ludzkie tragedie i szemrany biznes na przejmowaniu mieszkań zakładowych

Bezdroża polskiej prywatyzacji [2008] – z prof. Jackiem Tittenbrunem rozmawiają Michał Sobczyk i Remigiusz Okraska

O przekrętach prywatyzacyjnych na wielką skalę

Śmierć jak tabliczka czekolady [2008] – Magdalena Pruszewicz

O śmierci pracownika i zmowie milczenia wokół niej

Podatki dobre i złe [2008] – z prof. Jerzym Żyżyńskim rozmawia Michał Sobczyk

Przeciwko liberalnym receptom podatkowym

Chrońcie fabryki Pensylwanii. Cła ochronne inkubatorem Stanów Zjednoczonych [2009] – Jan Koziar

Jak potęgę kraju zbudowano cłami i restrykcjami, a nie wolnym rynkiem

Zreprywatyzowani [2009] – Konrad Malec

Pierwszy w Polsce całościowy tekst o przestępczym procederze reprywatyzacji nieruchomości

20 afer gospodarczych na 20 lat III RP [2010] – Krzysztof Pietrowicz

„Wolność” i „demokracja” z grubymi przekrętami w tle

Hipermarkety a spirala ubóstwa [2010] – Dorota Janiszewska

Wyciskanie pracowników, społeczności i państwa przez wielki kapitał

Sięgać tam, gdzie wzrok nie sięga [2010] – z prof. Andrzejem Zybertowiczem rozmawia Michał Sobczyk

Nie wszystko jest takie, jakim się wydaje i jak to przedstawiają możni i silni

Cargill sam się wyżywi [2010] – Marek Kryda

Monopolizacja w sektorze rolno-spożywczym i jej skutki

Koniec etatu? [2010] – Jakub Grzegorczyk

O umowach śmieciowych i pomiataniu zatrudnionymi

Szpitale dla ludzi, nie dla zysku [2010] – z Markiem Balickim rozmawia Rafał Bakalarczyk

Co jest nie tak z ochroną zdrowia w Polsce

U źródeł polskiego zacofania [2010] – Jerzy Wawrowski

O bardzo długich i mało znanych korzeniach wielu współczesnych problemów

Bardzo gorzkie żale [2010] – z dr. Tomaszem Rakowskim rozmawia Michał Sobczyk

Jak wykluczeni i zmarginalizowani okazali się zaradni i pomysłowi