Aktywna dezaktywacja polskiej wsi

nr 1/2012 |

Co pozostaA�o ze wspaniaA�ych zaA�oA?eA� aktywizowania mieszkaA�cA?w wsi do wspA?A�decydowania oA�rozwoju lokalnym, czego narzA�dziem miaA� byA� m.in. unijny program Leader+?

SpoA�eczeA�stwo obywatelskie budujemy wA�Polsce od 1989 r., kiedy to zostaA�a uwolniona znaczna energia spoA�eczna. Po okresie wstA�pnego gromadzenia kapitaA�u przez PolakA?w moA?na byA�o wprowadziA� pojA�cia: a�zspoA�eczeA�stwoa�? iA�a�zdobro wspA?lnea�?. Po akcesji do NATO (1999) celem narodowym staA�o siA� wstA�pienie do Unii Europejskiej, co speA�niA�o siA� 1 maja 2004A�r. Od poczA�tku jedno zA�gA�A?wnych wyzwaA� UE stanowiA�a polityka sA�uA?A�ca rozwojowi obszarA?w wiejskich, ktA?re stanowiA� aA? 91% jej terytorium iA�zamieszkiwane sA� przez 56% ludnoA�ci 27 krajA?w czA�onkowskich.

WA�owej polityce niebagatelnego znaczenia nabraA�o angaA?owanie do wspA?A�pracy lokalnych wiejskich wspA?lnot, wA�myA�l zasady a�zNic oA�was bez wasa�?. Jednym zA�kluczowych narzA�dzi wA�tym zakresie miaA� byA� program oA�nazwie Leader, ktA?rego najwaA?niejszA� cechA� miaA�a byA� oddolnoA�A�. Tworzone wA�ramach programu Lokalne Grupy DziaA�ania (LGD) miaA�y przejA�A� czA�A�A� odpowiedzialnoA�ci iA�kontroli nad wydatkowaniem unijnych A�rodkA?w przeznaczanych na rozwA?j obszarA?w wiejskich. ZaA�oA?enia dla Polski przyjA�to na podstawie doA�wiadczeA� zgromadzonych przez paA�stwa czA�onkowskie wA�okresie sprzed naszej akcesji doA�UE. WA�latach 2004a��2006 realizowano PilotaA?owy Program Leader+, aA�wA�roku 2007 rozpoczA�to wdraA?anie wA�aA�ciwego Programu Leader+, ktA?rego okres finansowania zaplanowano na lata 2007a��2013. WA�pierwszym okresie Polska uczyA�a siA� samoorganizacji iA�oddolnoA�ci wA�obszarze decydowania oA�rozwoju lokalnym. WA�drugim rozpoczA�to wA�aA�ciwe wdraA?anie, zA�oA?one zA�peA�nego cyklu projektowego: programowania, identyfikacji, formuA�owania, finansowania, wdroA?enia iA�ewaluacji.

Obecnie moA?na juA? pokusiA� siA� oA�pierwsze oceny. CoA�pozostaA�o ze wspaniaA�ych zaA�oA?eA�?

CoA� poszA�o nie tak

Raport Europejskiego TrybunaA�u Obrachunkowego1 oraz dyskusja wewnA�trznarodowa, wA�tym debata zA�17A�marca 2011 r. przeprowadzona wA�Warszawie2, nie pozostawiajA� zA�udzeA�. Leader+ wA�Polsce nie zwrA?ciA� zainwestowanego europejskiego iA�lokalnego kapitaA�u. Inwestycja europejska staA�a siA� wydatkiem, ktA?ry wA�polskich warunkach nie wygenerowaA� rozwoju. CoA�zA�podejA�cia typu Leader nie sprawdziA�o siA� wA�Polsce iA�dlaczego?

ZaA�oA?enia programu na kaA?dym etapieA�a�� planowania, realizacji iA�ewaluacjiA�a�� zakA�adaA�y wiele korzyA�ci. Nie tylko tzw. miA�kkich, jak wspA?A�praca, odpowiedzialnoA�A� czy zaangaA?owanie, ale takA?e twardych, wymiernychA�a�� jak innowacyjnoA�A�, skutkujA�ca wzrostem dochodA?w mieszkaA�cA?w wsi poprzez zwiA�kszenie liczby miejsc pracy iA�rA?A?norodnoA�ci gospodarczej obszarA?w wiejskich. SprA?bujmy przeA�ledziA� podstawowe cechy podejA�cia typu Leader:

1. Lokalne strategie rozwoju dla poszczegA?lnych LGD. Powinni je tworzyA� wA�partnerstwie iA�wA�drodze negocjacji lokalni liderzy, aA�ich treA�A� winna byA� oparta na spA?jnoA�ci obszaru: geograficznej, gospodarczej, historycznej, kulturowej, przyrodniczej. DziA�, analizujA�c strategie rozwoju zdecydowanej wiA�kszoA�ci LGD, mielibyA�my obraz Polski podzielonej jedynie administracyjnie, aA�za spA?jnoA�A� obszaru musielibyA�my przyjA�A� a�zpodobnA� wielkoA�A� gmina�? lub a�zprzynaleA?noA�A� do jednego powiatua�? gmin wchodzA�cych wA�skA�ad LGD, co moA?na wyczytaA� wA�dokumentach grup.

2. Oddolne opracowywanie iA�wdraA?anie strategii. WA�praktyce powszechne staA�o siA� zatrudnianie jednej firmy konsultingowej, obsA�ugujA�cej wiele gmin, co skutkuje olbrzymim podobieA�stwem treA�ci strategii. WA�treA�ci najwaA?niejsze jest to, by przewidzieA� wszystkie moA?liwe okolicznoA�ci, bowiem dokument wykorzystywany jest (etap wdraA?ania) gA�A?wnieA�a�� jeA�li nie jedynieA�a�� jako podkA�adka do konsumpcji A�rodkA?w finansowych napA�ywajA�cych zA�zewnA�trz. Interesy gmin majA� tu znaczenie pierwszorzA�dne, bowiem to one gwarantujA� niezbA�dny wA�caA�ym procesie projektowym wkA�ad finansowy na realizacjA� wA�oczekiwaniu na zwrot zA�budA?etu paA�stwa3.

3. Lokalne partnerstwa publiczno-prywatne (samorzA�d, biznes, organizacje pozarzA�dowe). To najwiA�kszy zA�problemA?w iA�najistotniejsza zA�przyczyn zjawisk patologicznych, poniewaA? jawnie dopuszcza do konfliktu interesA?w. ZA�zaA�oA?enia, lokalny biznes iA�organizacje pozarzA�dowe miaA�y mieA� co najmniej 51% gA�osA?w decydujA�cych wA�ciele zarzA�dzajA�cym LGD, aA�samorzA�d nie wiA�cej niA? 49%. SamorzA�dy obeszA�y ten przepis, tworzA�c kontrolowane przez siebie organizacje, tzw. Quango (quasi-NGO). Organizacje te delegowaA�y swoich przedstawicieli do skA�adu zarzA�du iA�rady, aby uzyskaA� przewagA� decyzyjnA�. IA�tak np. czynny sekretarz gminy staA� siA� czA�onkiem zarzA�du LGD jako przedstawiciel organizacji pozarzA�dowej. WA�rezultacie A�rodki skierowane na rozwA?j obszarA?w wiejskich zA�programu Leader+ staA�y siA� dodatkiem do budA?etA?w gminnych4, aA�lokalni dziaA�acze spoA�eczniA�a�� nie majA�c wpA�ywu na podejmowane decyzjeA�a�� wycofali siA� zA�aktywnoA�ci. MoA?na powiedzieA�, A?e formalnie wszystko siA� zgadza, choA� jest to zgodnoA�A� wA�cywilizowanych krajach niedopuszczalna iA�traktowana jako korupcjogenna. Tam nie ma bowiem moA?liwoA�ci A�A�czenia funkcji peA�nionych wA�administracji publicznej zA�peA�nionymi wA�NGO. UA�nas jest to praktyka na tyle powszechna, A?e nawet nie dostrzegamy patologicznych zjawisk towarzyszA�cych jej.

4. Zintegrowane iA�wielosektorowe dziaA�ania. WA�kontekA�cie tworzenia organizacji typu Quango moA?na mA?wiA� oA�synergii wrA�cz doskonaA�ej. Problem dotyczy jedynie spraw drugorzA�dnych, wA�rodzaju: ktA?ra gmina wA�jaki sposA?b iA�wA�jakiej wysokoA�ci wesprze swoje doroczne imprezy, takie jak doA?ynki, dni miasteczka X, noc A�wiA�tojaA�skA�, sylwester, oraz ile uzyska np. na remont A�wietlicy wiejskiej, remizy czy stadionu.

5. InnowacyjnoA�A�. Oryginalna forma angaA?owania ludzi iA�istniejA�cego potencjaA�u, ktA?rej skutkiem miaA�y byA� nowa jakoA�A�, nowy produkt iA�nowa wartoA�A�. Zamierzano A�A�czyA� nowe idee zA�pragmatyzmem ich wdraA?ania. Za innowacjA� przyjA�to np. partnerskA� wspA?A�pracA� samorzA�dA?w (pragmatyzm wdraA?ania), organizacji pozarzA�dowych (kreatywnoA�A�) iA�pojedynczych liderA?w (nowe idee). Zdominowanie ciaA� zarzA�dzajA�cych przez przedstawicieli samorzA�dA?w, zA�natury reprezentujA�cych postawA� zachowawczA�, caA�kowicie wykluczyA�o innowacyjnoA�A�.

6. WspA?A�praca iA�tworzenie powiA�zaA�. MoA?na mA?wiA� oA�sukcesie wA�sieciowaniu siA� samorzA�dA?w gminnych, czego wczeA�niej nie byA�o. Wymiana doA�wiadczeA� miA�dzy samorzA�dowcami spowodowaA�a ogA?lnopolskie ujednolicenie zadaA� projektowych. DziaA�ania sA� bardzo podobne, materiaA�y promocyjne niemal identyczne. Brakuje wyrA?A?nikA?w opartych oA�regionalnA� toA?samoA�A� kulturowA� czy potencjaA� gospodarczy, co byA�oby efektem energii pochodzA�cej od autentycznych liderA?w spoA�ecznych iA�gospodarczych. Nie osiA�gniA�to A?adnej wartoA�ci dodanej.

ZA�gA?ry na dA?A�

Dr Andrzej HaA�asiewicz zA�Kancelarii Prezydenta udzieliA� na poczA�tku paA?dziernika 2011 r.5 wywiadu prezesowi Fundacji Wspomagania Wsi, Piotrowi SzczepaA�skiemu. OA�wyzwaniach dotyczA�cych polskiej wsi iA�planach Kancelarii powiedziaA� m.in.: Musimy zdecydowanie wA�kolejnym okresie programowania wiA�kszy nacisk poA�oA?yA� na efektywne wykorzystanie tych A�rodkA?w [unijnych], czyli nie myA�leA� wA�kategoriach jak wA�okresie przedakcesyjnym czy wA�pierwszej fazie czA�onkowstwa, A?e najwaA?niejszym miernikiem byA�o po prostu wykorzystanie tych A�rodkA?w. Teraz powinniA�my myA�leA�, jak je zainwestowaA�, A?eby osiA�gnA�A� wA�przyszA�oA�ci jak najlepsze rezultaty.

WypowiedA? ta A�wiadczy, A?e na poziomie wA�adz krajowych znany jest problem braku jakiejkolwiek efektywnoA�ci wA�wydatkowaniu A�rodkA?w przeznaczanych na rozwA?j obszarA?w wiejskich, wA�tym wA�ramach Programu Leader. Ponoszone przez 7 lat wydatki na cele programu nie przyczyniA�y siA� do wzrostu potencjaA�u gospodarczego obszarA?w wiejskich ani nie wzmocniA�y spoA�eczeA�stwa obywatelskiego, aA�wrA�cz je osA�abiA�y, pozbawiajA�c prawa do podejmowania decyzji oA�dobru wspA?lnym iA�zniechA�cajA�c do aktywnoA�ci. Oddolny potencjaA� liderski zostaA� wyparty przez kombinatorskie ukA�ady.

Asrodki przeznaczane na rozwA?j obszarA?w wiejskich zostaA�y zawA�aszczone przez ukA�ady samorzA�dowe, wzmacniajA�c wA�adzA�, aA�nie obywatela iA�spoA�eczeA�stwo. WdraA?ajA�c Program Leader, popeA�niono kilka kardynalnych bA�A�dA?w. PodstawowA� sA�aboA�ciA� juA? uA�zarania byA� brak zaliczkowania. Nowo powstaA�a organizacja, tj. Lokalna Grupa DziaA�ania, nie posiadaA�a zdolnoA�ci kredytowej. OznaczaA�o to, A?e nie miaA�a szans na kredytowanie dziaA�alnoA�ci. Nawet gdyby organizacja otrzymaA�a kredyt, to przyjA�te procedury nie uwzglA�dniaA�y moA?liwoA�ci wliczenia kosztA?w obsA�ugi kredytu do kosztA?w kwalifikowanych. SkutkowaA�o to utratA� niezaleA?noA�ci finansowej, bowiem wyA�A�cznym gwarantem finansowym realizacji programu staA�y siA� samorzA�dy lokalne, jako jedyne posiadajA�ce odpowiednie A�rodki6. Od tego momentu oA�faktycznym partnerstwie publiczno-spoA�ecznym nie mogA�o byA� mowy. Partner spoA�eczny przydatny byA� jednak do konstruowania Zintegrowanej Strategii Rozwoju ObszarA?w Wiejskich (ZSROW) ze wzglA�du na swojA� kreatywnoA�A� iA�innowacyjnoA�A�. UlegA�o to zmianie dopiero wA�momencie zastA�pienia ZSROW nowym dokumentem oA�nazwie Lokalna Strategia Rozwoju (LSR).

ZSROW okreA�laA�a cele wspA?lne dla kilku lub kilkunastu gmin skupionych wA�LGD realizujA�cej program Leader+. Strategie te powstawaA�y wA�latach 2005a��2007 iA�obejmowaA�y plany dziaA�aA� na lata 2007a��2013. Po roku 2007 nastA�piA�y zmiany wA�polskich przepisach prawnych, nie dopuszczajA�c formy prawnej fundacji dla organizacji typu LGD, ktA?re wA�wiA�kszoA�ci tA� wA�aA�nie formA� przyjA�A�y. Dokonano takA?e, wydawaA�oby siA�, kosmetycznej zmiany nazwy ze ZSROW na LSR, co byA�o manewrem tyleA? dziwnym, co bardzo kosztownym. RozpoczA�to od nowa nie tylko opracowywanie strategii, ale iA�powtA?rzono dziaA�ania, jakie zrealizowano dla potrzeb ZSROW, typu ankietowe badania potrzeb, warsztaty czy szkolenia. NajwiA�ksze straty dotykajA� jednak ogA?lnopolskiego konkursu na najlepszA� strategiA� opracowanA� przez LGD. DopA?ki istniaA�y dokumenty oA�nazwie ZSROW, istniaA� teA? konkurs, wA�ktA?rym LGD otrzymywaA�a miejsce wA�rankingu wA�zaleA?noA�ci od wartoA�ci merytorycznej strategii. Konkurs wyA�aniaA� najlepszych oraz takich, ktA?rzy nie otrzymywali dofinansowania. Od momentu wprowadzenia strategii oA�nazwie Lokalna Strategia RozwojuA�a�� strategie nie podlegaA�y juA? konkursowi, lecz zatwierdzaniu przez urzA�dy marszaA�kowskie. WystarczyA�a zaledwie zbieA?noA�A� strategii LGD ze strategiami gmin iA�wojewA?dztw.

Zmiana wA�znaczny sposA?b obniA?yA�a poziom powstajA�cych strategii, aA�ich wartoA�ci merytorycznej nikt juA? nie oceniaA�. Zmiana a�zkosmetycznaa�? dotykaA�a nie tylko procesu tworzenia strategii rozwoju danego obszaru wiejskiego, lecz przede wszystkim dostosowana zostaA�a do horyzontA?w iA�zamiarA?w nowej a�zklasya�? czy a�zspoA�ecznoA�cia�? twA?rcA?w strategii, wA�rA?d ktA?rych dominujA�cA� czA�A�A� stanowili maA�o kreatywni, czA�sto pozbawieni wizji lub chA�ci do wiA�kszych wysiA�kA?w niA? to konieczne, samorzA�dowcy iA�ich podwA�adni zA�organizacji typu Quango.

WA�tym momencie caA�kowicie upadA�a idea partnerstwa trA?jsektorowego, ktA?ra stanowiA�a podstawA� Programu Leader+. KapitaA� spoA�eczny zostaA� zamroA?ony, odeszli liderzy oddolni, majA�cy stanowiA� siA�A� napA�dowA� caA�ego przedsiA�wziA�cia. PodporzA�dkowanie Leadera+ samorzA�dom zmieniA�o takA?e priorytety inwestycyjne, aA�chwilowy dyskomfort zwiA�zany zA�dzieleniem siA� wA�adzA� szybko zaA?egnano. WieA� ponownie staA�a siA� odbiorcA� chodnikA?w, placA?w zabaw, A�wietlic, remiz, boisk iA�kamieni pamiA�tkowych. Realizowane wydatki nie tworzA� miejsc pracy, nie budujA� kapitaA�u spoA�ecznego. Doskonale natomiast sA�uA?y to celom politycznym, aA�przede wszystkim utrzymaniu siA� przy wA�adzy, ktA?rej przedstawiciele chA�tnie przekA�adajA� A�rodki publiczne na kapitaA� wyborczy.

Jak bumerang

PodobieA�stwo wsi polskiej do skansenu, wA�ktA?rym zatrzymaA� siA� czas, wzmacnia jeszcze jeden dramatyczny faktA�a�� demograficzna pustka. Rolnicy nierzadko wydzierA?awiajA� swoje ziemie iA�szukajA� dorywczej pracy sezonowej wA�kraju lub za granicA�. Ich dzieci uciekajA� ze wsi, zasilajA�c najniA?ej opA�acane grupy spoA�eczne miast.

Na polskiej wsi nie moA?na kupiA� kurczaka, kaczki, twarogu, masA�a, mleka, kieA�basy, dA?emu, wina itd. Nie pozwalajA� na to karkoA�omne przepisy sanitarne, ktA?re wA�aA�cicielowi jednej krowy, chcA�cemu sprzedawaA� masA�o, stawiajA� wymogi podobne jak przemysA�owej mleczarni. WA�aA�ciciel sadu owocowego musi wyrzucaA� tony niesprzedanych owocA?w, bo aby sprzedaA� zrobione zA�nich dA?emy, musiaA�by wybudowaA� przetwA?rniA�, ktA?rej koszt za jego A?ycia na pewno by siA� nie zwrA?ciA�. Agroturystyka, stanowiA�ca czA�sto wyraz zakompleksienia, braku wyobraA?ni iA�wiedzy zarA?wno wA�aA�cicieli, jak iA�urzA�dnikA?w sprawujA�cych kontrolA� nad jakoA�ciA� usA�ug agroturystycznych, nie przynosi upragnionych dochodA?w (mimo dostA�pnych dotacji) ze wzglA�du na brak kompleksowej strategii budowania iA�promowania produktA?w turystycznych.

Dokument jednej zA�polskich Lokalnych Grup DziaA�ania przedstawia listA� wybranych dziaA�aA� do sfinansowania zA�dotacji na rok 2010 wA�ramach priorytetA?w unijnych, majA�cych odnowiA� iA�rozwinA�A� wieA� wA�4 gminach naleA?A�cych do organizacji. Dotacje otrzymaA�o 28A�inicjatyw7: wA�16 przypadkach wnioskodawcami byA�y urzA�dy gmin, wA�2 przypadkachA�a�� gminne centra kultury, wA�1 przypadkuA�a�� Ochotnicza StraA? PoA?arna (takA?e dotowana przez gminy). Najbardziej wymowne sA� jednak cele wydatkA?w: doposaA?enie A�wietlicy, odnowienie chodnikA?w, wymiana dachu wA�budynku OSP, budowa boisk ze sztucznej trawy, budowa placA?w zabaw, zakup zestawA?w biesiadnych, wyposaA?enie A�wietlic iA�centrA?w kultury, obchody rocznic utworzenia wsi, utwardzenie placA?w przed A�wietlicami, zakup zastawy stoA�owej dla OSPa��

WA�ramach dziaA�ania oA�nazwie a�zRA?A?nicowanie wA�kierunku dziaA�alnoA�ci nierolniczeja�? przyznano dotacje na zagospodarowanie terenu siedliska pod agroturystykA�, zakup ciA�gnika iA�pA�uga obracalnego, zakup agregatu uprawowo-siewnego. WA�rA?d wydatkA?w sA� teA?: enigmatycznie okreA�lone a�zzapobieganie wykluczeniu cyfrowemua�? (warte 198A�tys. zA�), 2 szkolenia oA�turystyce pielgrzymkowej (warte ok. 19 tys. zA�) oraz oznakowanie tras do narciarstwa biegowego (warte 12,6 tys. zA�). OgA?A�em wartoA�A� dofinansowania projektA?w majA�cych odnowiA� wsie poprzez dziaA�ania Leadera+ wA�4 gminach wyniosA�a 1 322 815,03 zA� (2010 r.). WA�Polsce mamy 2500 gmin, ktA?rych wiA�kszoA�A�, bo ok. 90%, naleA?y do jakiejA� LGD. KaA?da zA�nich moA?e wydaA�A�a�� biorA�c pod uwagA� tylko A�rodki zA�Programu Leader+A�a�� ok. 350 tys. zA� rocznie na cele ewidentnie nierozwojowe.

Jak bumerang powraca wypowiedA? dr. A. HaA�asiewicza zA�Kancelarii Prezydenta: NajwaA?niejszym miernikiem byA�o po prostu wykorzystanie tych A�rodkA?w. WA�roku 2011 powinno siA� mA?wiA� zatem oA�sukcesie, bo jak siA� okazuje, to, co siA� staA�o, byA�o zakA�adane przez stronA� rzA�dowA�. Leader+ miaA� daA� wsi pieniA�dze. IA�daA� je, nie tylko nie wnoszA�c nowej jakoA�ci, ale niszczA�c wiarA� wA�zdrowy chA�opski rozum. Bo chA�opi nie zbudowaliby na wsi boisk ze sztucznA� trawA�, gdyby nie a�zpomoca�? urzA�dniczych fachowcA?w.

Liderzy zA�urzA�du

Prawdziwe tsunami finansowe pojawiA�o siA� wraz zA�funduszem soA�eckim, wprowadzonym przez Sejm wA�2009A�r. SoA�tysi, traktowani przez swoje spoA�ecznoA�ci jak a�zsiedzA�cy na garnuszku gminnyma�?, otrzymali ogromne pieniA�dze zA�klucza rzA�dowego, aA�wiA�c zabezpieczone systemowo. Systemowo teA? iA�odgA?rnie uznano, A?e kaA?dy soA�tys wsi polskiej jest liderem, ktA?ry zasA�uguje na staA�e dotowanie. Trzeba gA�A�boko westchnA�A� nad takim pojmowaniem funkcji lidera. Znakomita wiA�kszoA�A� rzeczywistych liderA?w walczy oA�realizacjA� niszowych projektA?w spoA�ecznych bA�dA? kosztem wA�asnych rA�k iA�A�rodkA?w, bA�dA? kosztem jakoA�ci tych projektA?w. A�adna lokalna organizacja spoA�eczna, ktA?ra nie jest organizacjA� typu Quango, nie zasA�uA?yA�a na takie zaufanie rzA�du polskiego, jak soA�tysi.

Od lutego 2009A�r. kaA?da wieA� polska obudziA�a siA� zA�nowym liderem. OA�pojmowaniu tej roli przez decydentA?w wiele mA?wiA� regulacje funduszu soA�eckiego, stanowiA�ce, A?e A�rodki pochodzA�ce zeA� mogA� byA� przeznaczone wyA�A�cznie na przedsiA�wziA�cia mieszczA�ce siA� wA�zakresie zadaA� wA�asnych gminy. Czyli chodniki, A�wietlice, OSPa�� (patrz wyA?ej). KorzyA�ciA� dla gminy sA� dodatkowe pieniA�dze zA�budA?etu paA�stwa, oA�wartoA�ci do 30% poniesionych wydatkA?w. NajwiA�ksze dofinansowanie bA�dA� otrzymywaA� gminy oA�najniA?szych dochodach, zaA� najmniejszeA�a�� gminy najbogatsze. Przypomina to monstrualnA� hodowlA� liderA?w, ktA?ra otrzymuje ogromne A�rodki wA�nadziei, A?e moA?e co ktA?ryA� soA�tys uaktywni siA� spoA�ecznie. WA�tym samym czasie setki kreatywnych liderA?w wiejskich otrzymaA�y sygnaA�, A?e nie zasA�ugujA� na wsparcie iA�zaufanie publiczne.

Cztery potrzeby

Polska wieA� potrzebuje prostych iA�stosunkowo niedrogich narzA�dzi. Na przykA�ad, aby uaktywniA� siA� gospodarczo, rolnik potrzebuje taniego kredytu (aA�nie chaotycznie przyznawanych dotacji8) oraz wiejskiego inkubatora przedsiA�biorczoA�ci, czyli budynku speA�niajA�cego wszelkie wymagane przepisami normy sanitarne, wA�ktA?rym moA?na byA�oby produkowaA� A?ywnoA�A� lokalnA�. Jeden inkubator umoA?liwiaA�by kilku lub kilkunastu wsiom drobne przetwA?rstwo, ktA?re generuje miejsca pracy, godne dochody, wzbogacenie rynku produktA?w lokalnych iA�wiele innych dA?br, wA�tym poczucie godnoA�ci rolnika, obecnie kojarzonego gA�A?wnie zA�obywatelem niewygodnym, zacofanym iA�kosztownym.

WieA� polska potrzebuje wymiany elit wA�samorzA�dach lokalnych, czyli ograniczenia kadencyjnoA�ci wA�odarzy. WA�obecnym systemie mogA� oni doA?ywotnio sprawowaA� wA�adzA�. Prowadzi to do wielu patologii, zA�ktA?rych nepotyzm iA�marazm A�cigajA� siA� oA�pierwszeA�stwo, odbierajA�c inicjatywA� obywatelom. Co wybory przybywa gmin, wA�ktA?rych nie ma juA? kontrkandydatA?w do funkcji wA?jta czy burmistrza. WA�znanych autorce 10 gminach A�rodkowej Polski, podczas ostatnich wyborA?w samorzA�dowych wA�80% nie byA�o kontrkandydatA?w, aA�wA�20% (2 przypadki) jeden zA�wA?jtA?w zrezygnowaA� po ponad 30-letniej sA�uA?bie, aA�drugi zostaA� a�zzdjA�ty zA�ewidencjia�? przez CBA (!).

WieA� polska potrzebuje dobrej edukacji, wA�tym takA?e edukacji oA�wartoA�ci dziedzictwa kulturowego regionA?w. WA�betonowych, ujednoliconych bezstylowA� pseudo-architekturA� wsiach trudno szukaA� wypoczynku. Dla ludzi wraA?liwych, pobyt wA�wiA�kszoA�ci polskich gospodarstw agroturystycznych jest nie do przyjA�cia, aA�wiA�c swoje pieniA�dze zostawiA� wA�harmonijnych kulturowo wsiach zachodu czy poA�udnia Europy.

WreszcieA�a�� wieA� polska potrzebuje debaty ekspertA?w iA�samych zainteresowanych, czyli rolnikA?w iA�przede wszystkim lokalnych spoA�ecznikA?w (nie Quango!) nad stanem polskiej wsi iA�dziaA�aniami, jakie trzeba podjA�A� dla poprawy sytuacji.

WiesA�awa Kowalska

Przypisy:

  1. Europejski TrybunaA� Obrachunkowy zbadaA�, czy podejA�cie Leader zostaA�o wdroA?one wA�sposA?b umoA?liwiajA�cy uzyskanie wartoA�ci dodanej, aA�rA?wnoczeA�nie minimalizujA�cy ryzyko niepowodzeA� wA�sferze naleA?ytego zarzA�dzania finansami. TrybunaA� oceniA� wdraA?anie przez LGD programA?w Leader+ wA�latach 2000a��2006, wA�ktA?rych ostateczne pA�atnoA�ci zostaA�y dokonane wA�roku 2009. Ponadto oceniA� opracowane przez LGD strategie osi 4, obejmujA�ce plany wdroA?enia podejA�cia Leader wA�okresie 2007a��2013. Kontrola TrybunaA�u zostaA�a przeprowadzona wA�wybranych losowo 202 organizacjach LGD wA�23 paA�stwach czA�onkowskich, wA�tym wA�Polsce.
  2. Debata zorganizowana przez FundacjA� Wspomagania Wsi: a�zLeaderA�a�� czy moA?na wiA�ceja�?, Warszawa, 17 marca 2011 r.
  3. PodejA�cie oddolne miaA�o ograniczony zakres wA�przypadku lokalnych grup dziaA�ania, ktA?re przyznawaA�y wiA�kszoA�A� finansowania podmiotom, zA�ktA?rymi byli zwiA�zani ich czA�onkowie; potencjalna wartoA�A� dodana partnerstwa nie zostaA�a uzyskana wA�LGD, gdzie kluczowA� rolA� wA�procesie podejmowania decyzji odgrywaA�y wA�adze lokalne; niewiele LGD mogA�o wykazaA� wA�swoich strategiach lub projektach istnienie innowacyjnych rozwiA�zaA� lub wspA?A�pracy miA�dzy rA?A?nymi sektorami (A?rA?dA�o: a�zSprawozdanie specjalne nr 5/2010 Europejskiego TrybunaA�u Obrachunkowego, WdroA?enie podejA�cia Leader wA�zakresie rozwoju obszarA?w wiejskicha�?, UrzA�d Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg 2010, s.A�55).
  4. Proceder ten potwierdziA� aktualny raport Europejskiego TrybunaA�u Obrachunkowego (s. 59): Oddolne okreA�lanie lokalnych rozwiA�zaA� dla lokalnych problemA?w jest kluczowym elementem programu Leader, ale wszystkieA�a�� poza jednA�A�a�� ze skontrolowanych instytucji zarzA�dzajA�cych wA�okresie 2007a��2013 wdroA?yA�y wA�rzeczywistoA�ci system odgA?rny. [a��] MoA?e to uA�atwiA� kontrolA� nad programem Leader, ale ogranicza zakres innowacyjnych strategii lokalnych, przez co ogranicza rA?wnieA? szansA� uzyskania wartoA�ci dodanej, ktA?ra uzasadnia stosowanie podejA�cia Leader.
  5. Podczas miA�dzynarodowej konferencji a�zPodejA�cie Leader po roku 2013 wobec nowych wyzwaA� rozwoju obszarA?w wiejskich Europya�?. PeA�en wywiad dostA�pny jest na www.fww.org.pl
  6. WA�latach 2006a��2007 lokalne grupy dziaA�ania mogA�y wA�drodze konkursu uzyskaA� do 750A�tys. zA� na lokalne projekty obejmujA�ce promocjA� obszarA?w wiejskich. PowstajA�ce LGD zmagaA�y siA� zA�ogromem wyzwaA� organizacyjnych, ktA?re czA�sto byA�y rozwiA�zywane przez lokalnych spoA�ecznikA?w wA�formie non profit lub za znikomym wynagrodzeniem. OA�sfinansowaniu zaliczkowym projektA?w nie mogA�o byA� mowy bez udziaA�u samorzA�dA?w. ZaA�oA?enie to zA�gA?ry przekreA�laA�o walor partnerstwa.
  7. A?rA?dA�o: www.znamiwarto.pl
  8. Dotacje na inwestycje wA�gospodarstwach rolnych przyznawane sA� przez AgencjA� Restrukturyzacji iA�Modernizacji Rolnictwa. Procedury aplikacyjne sA� na tyle skomplikowane, A?e rolnik nie jest wA�stanie przeprowadziA� ich samodzielnie. Zmuszony jest korzystaA� zA�wyspecjalizowanych firm, ktA?rych usA�ugi sA� bardzo kosztowne bez wzglA�du na wielkoA�A� inwestycji. WA�rezultacie ubieganie siA� oA�maA�e dotacje jest nieopA�acalne, co skutkuje sytuacjA�, wA�ktA?rej zA�dotacji mogA� korzystaA� przede wszystkim wielcy inwestorzy rolni.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>