Polski hydraulik, rumuA�ski A?ebrak

Wiosna 2014 |

DziesiA�A� lat, ktA?re minA�A�y od akcesji Polski do UE, pokazaA�o, A?e na otwarcie europejskiego rynku pracy nie byliA�my gotowi. Polska a�� gospodarczo, stare paA�stwa UE a�� mentalnie.

W czasie gdy powstawaA�a moja odpowiedA? na tA� ankietA�, wyjechaliA�my z fotoreporterem a�zGoA�cia Niedzielnegoa�? sA�uA?bowo do Anglii. Drugiego dnia przy A�niadaniu w domu goA�cinnym okazaA�o siA�, A?e Pani, ktA?ra je przygotowaA�a, jest PolkA�. Ma ok. 60 lat, pochodzi z Podkarpacia, w Anglii mieszka juA? 10 lat. PojechaA�a tam po tym, jak straciA�a pracA� w marketingu. Na poczA�tku nie mA?wiA�a ani sA�owa po angielsku, ale dziA�ki pomocy i tolerancji szefa dla osoby, ktA?ra na samym poczA�tku nie potrafiA�aby odpowiedzieA� na najprostsze pytanie, nauczyA�a siA� go w stopniu komunikatywnym. Od poczA�tku pracowaA�a w kilku miejscach, na samym starcie po 14 godzin dziennie przez 7 dni w tygodniu. Teraz pozwala sobie na jeden wolny dzieA� w tygodniu, nie pracuje juA? tak duA?o. W domu, do ktA?rego stara siA� przyjeA?dA?aA� jak najczA�A�ciej (gA�A?wnie w okolicach A�wiA�t), zostaA�a rodzina. Gdy o tym mA?wi, smutnieje. MyA�li o tym, by a�zzjechaA� do krajua�? a�� niestety z tego, co mA?wi, wynika, A?e nie zdarzy siA� to zbyt szybko.

Nasze zaskoczenie byA�o jeszcze wiA�ksze, gdy kilkanaA�cie godzin pA?A?niej, debatujA�c z udawanym znawstwem w pubie nad tym, jakie piwo wybraA�, za plecami usA�yszeliA�my sA�owa: SprA?buj tego.

Trudny bilans

W Wielkiej Brytanii bardzo A�atwo spotkaA� Polaka. OczywiA�cie, to przypadek specyficzny. Jako jedno z pierwszych paA�stw, obok Irlandii i Szwecji, od razu po wielkim rozszerzeniu Unii Europejskiej w 2004 r., Wielka Brytania otworzyA�a rynek pracy dla obywateli nowych paA�stw WspA?lnoty. Bardzo szybko Polacy zaczA�li wyjeA?dA?aA� na Wyspy za chlebem. MiA�dzy 2004 a 2005 r. liczba mieszkajA�cych tam PolakA?w wzrosA�a ponad dwukrotnie a�� ze 150 tys. do 340 tys. (dane GUS), zaA� we wszystkich paA�stwach UE prA?cz Polski a�� z 750 tys. do 1,17 mln. Wielka Brytania cieszyA�a siA� najwiA�kszym zainteresowaniem ze wzglA�du na stosunkowo najmniejszA� barierA� jA�zykowA� i chA�onny rynek pracy, choA� np. w Irlandii liczba PolakA?w w tym samym okresie wzrosA�a aA? piA�ciokrotnie. Obecnie, gdy juA? wszystkie paA�stwa a�zstareja�? Unii otworzyA�y siA� na pracownikA?w z a�znowych paA�stwa�? UE, przebywa w nich ponad 1,5 mln PolakA?w (A�A�cznie polskich migrantA?w czasowych jest na A�wiecie ok. 2,2 mln).

Po dziesiA�ciu latach czA�onkostwa Polski w UE warto pokusiA� siA� o bilans otwartego rynku pracy we wspA?lnocie. JesteA�my jego beneficjentami czy na nim tracimy? a�zBA�dzie praca u Bauera, wiA�c do Reichu jedA?my teraza�? a�� pisali ponad 10 lat temu polscy narodowcy na ulotkach, ktA?re miaA�y zniechA�ciA� nas do gA�osowania za akcesjA� Polski do Unii Europejskiej. Dziwne to hasA�o: byA�o i jest wiA�cej zagroA?eA� pA�ynA�cych z naszego czA�onkostwa w UE niA? swoboda przemieszczania siA� i otwarcie rynkA?w pracy na Zachodzie. StraszA�c porA?wnaniami do robA?t przymusowych z okresu II wojny A�wiatowej, przeciwnicy integracji europejskiej srogo minA�li siA� z rzeczywistoA�ciA�. Otwarcie rynku pracy za granicA� nie skoA�czyA�o siA� zniewoleniem osA?b, ktA?re wyjechaA�y za chlebem. Co prawda zdarzaA�y i zdarzajA� siA� przypadki wykorzystywania ludzi (sA�ynne a�zobozy pracya�? we WA�oszech, zmuszanie do prostytucji itd.), jednak wiA�A?A� siA� one gA�A?wnie z podjA�ciem decyzji o nielegalnym zatrudnieniu, niewystarczajA�cA� znajomoA�ciA� realiA?w zagranicznego rynku pracy i zbytnim zaufaniem wobec szemranych agencji poA�rednictwa. Otwarcie zagranicznych rynkA?w pracy nie byA�o warunkiem sine qua non trudnego losu, jaki spotkaA� oszukanych, a jedynie dodatkowA� okolicznoA�ciA� zachA�cajA�cA� ich do wyjazdu.

Przez ten okres Polacy pracujA�cy za granicA� zarobili miliardy zA�otych. Od kilku lat co roku emigranci przesyA�ajA� do kraju 4a��6 mld euro rocznie. Jako gA�A?wne przyczyny emigracji zarobkowej ludzie wymieniajA� najczA�A�ciej brak perspektyw na dobrA� pracA� z dobrymi zarobkami, brak dostA�pu do zasobA?w mieszkaniowych oraz lepszA� politykA� rodzinnA� za granicA�. GA�A?wnym argumentem za wyjazdem jest wiA�c niestety poczucie braku perspektyw w kraju. Jakkolwiek negatywnie oceniamy sytuacjA�, w ktA?rej brak perspektyw w ojczyA?nie zachA�ca ludzi do wyjazdu za chlebem za granicA�, sytuacja materialna ich oraz ich rodzin w wielu przypadkach poprawiA�a siA�.

Masowa emigracja zarobkowa pociA�ga za sobA� takA?e negatywne skutki. Z opracowanego w 2013 r. raportu Komitetu BadaA� nad Migracjami PAN wynika, A?e w zwiA�zku z masowA� emigracjA� zarobkowA� dochodzi w Polsce wrA�cz do katastrofy demograficznej. PrzykA�adowo z wojewA?dztwa opolskiego wyjechaA�o prawie 11 proc. mieszkaA�cA?w a�� widok opuszczonych domA?w w opolskich wsiach robi przytA�aczajA�ce wraA?enie. To wszystko powoduje starzenie siA� spoA�eczeA�stwa i, co szczegA?lnie bolesne, bardzo negatywnie odbija siA� na rodzinach samych zainteresowanych. NajwiA�cej rozwodA?w jest w tych wojewA?dztwach, z ktA?rych wyjechaA�o najwiA�cej osA?b, czA�sto w pojedynkA�, zostawiajA�c bliskich w ojczyA?nie. WystA�puje takA?e drenaA? mA?zgA?w. Zagraniczni naukowcy, zwiA�zani np. z oksfordzkim a�zMigration Observatorya�?, zauwaA?ajA�, A?e liczni emigranci z nowych paA�stw czA�onkowskich UE to ludzie dobrze wyksztaA�ceni, wykonujA�cy zawody poniA?ej ich kompetencji.

Nie chcA� nas?

Sytuacja, w ktA?rej w ciA�gu krA?tkiego czasu dochodzi do masowej emigracji zarobkowej, nie jest normalna. Jako taka odbierana jest takA?e w kraju przyjmujA�cym. ChoA� w praktyce inwazja polskich pracownikA?w na Wyspy Brytyjskie nie spowodowaA�a radykalnych zmian na tamtejszym rynku pracy, widoczne sA� jednak pewne tendencje. Dr Martin Ruhs i dr Carlos Vargas-Silva z Uniwersytetu w Oksfordzie podajA� w analizie a�zWpA�yw imigracji na rynek pracya�? (a�zThe Labour Market Effects of Immigrationa�?), iA? wzrost o 1 proc. liczby imigrantA?w w ogA?lnej liczbie osA?b w wieku produkcyjnym mieszkajA�cych w Wielkiej Brytanii powoduje spadek pA�ac wA�rA?d 5 proc. najmniej zarabiajA�cych o 0,6 proc. Zdaniem ekonomistA?w imigracja nie miaA�a w ubiegA�ych latach wpA�ywu na bezrobocie na Wyspach Brytyjskich.

Mimo to w dobie przedA�uA?ajA�cego siA� kryzysu istnieje zagroA?enie, iA? obcokrajowcy pracujA�cy w Wielkiej Brytanii stanA� siA� kozA�em ofiarnym. Pod koniec 2013 r. brytyjski premier David Cameron stwierdziA�, A?e natychmiastowe otwarcie rynku pracy dla obywateli wA?wczas nowych paA�stw UE nie byA�o najlepszym pomysA�em. Tego samego zdania jest lider opozycyjnej Partii Pracy Ed Miliband, ktA?ry juA? pA?A�tora roku temu mA?wiA�, A?e Wielka Brytania po rozszerzeniu UE powinna byA�a wprowadziA� okresy przejA�ciowe. Jedynie Liberalni Demokraci broniA� otwarcia rynku pracy i juA? rozpoczA�li kampaniA� do europarlamentu wA�rA?d emigrantA?w zarobkowych z Europy Asrodkowo-Wschodniej. Jednak to wypowiedzi politykA?w dwA?ch gA�A?wnych ugrupowaA� pokrywajA� siA� z poglA�dami wiA�kszoA�ci BrytyjczykA?w a�� w sondaA?ach regularnie ponad 70 proc. ankietowanych stwierdza, A?e w kraju pracuje zbyt wielu obcokrajowcA?w. WiA�kszoA�A� popiera takA?e propozycjA� ograniczenia dostA�pu do A�wiadczeA� socjalnych dla obywateli UE mieszkajA�cych na Wyspach.

Wielka Brytania nie jest w tym zakresie odosobniona. Temat walki z a�zimigracjA� zasiA�kowA�a�? pojawiA� siA� takA?e w Niemczech za sprawA� bawarskiej Unii ChrzeA�cijaA�sko-SpoA�ecznej, zwA�aszcza w kontekA�cie otwarcia europejskiego rynku pracy dla obywateli Rumunii i BuA�garii. Problem ten jednak nie wystA�puje ani na Wyspach, ani w Niemczech a�� ani prawdopodobnie nigdzie. Do maA�o kogo przemawiajA� zapewnienia przedstawicieli niemieckich samorzA�dA?w, A?e otwarcie granic nie spowodowaA�o A�wiadczeniowego naciA�gactwa, ktA?re moA?na byA�oby traktowaA� jako czA�sto wystA�pujA�ce zjawisko. Nie przekonujA� ich teA? statystyki, ktA?re czarno na biaA�ym pokazujA�, A?e imigranci z nowych paA�stw UE to w duA?ej mierze pracownicy wykwalifikowani (np. najwiA�cej zagranicznych lekarzy pracujA�cych w RFN pochodzi wA�aA�nie z Rumunii), chcA�cy raczej zarabiaA� i pA�aciA� podatki, niA? dorabiaA� siA� na a�zsocjalua�? wyA?szym niA? w kraju pochodzenia.

Brak wspA?lnoty

Stereotypy jednak robiA� swoje i nie wyglA�da na to, by 10 lat naszego czA�onkostwa w UE zmieniA�o w znaczA�cym stopniu podejA�cie obcokrajowcA?w do imigrantA?w. Z pewnoA�ciA� zmieniA�o siA� do nas nastawienie pracodawcA?w a�� przykA�adowo na Wyspach Brytyjskich istniejA� firmy, ktA?re chcA� zatrudniaA� wyA�A�cznie PolakA?w, LitwinA?w i innych obywateli a�znowycha�? paA�stw UE, ze wzglA�du na to, iA? uchodzimy za bardziej kompetentnych. Na poczA�tku stycznia tego roku potentaci na rynku mieszkaA� na wynajem, Judith i Fergus Wilsonowie, wysA�ali listy do najemcA?w pobierajA�cych pomoc spoA�ecznA� z proA�bA� oa�� wyprowadzkA�. ObawiajA� siA� bowiem, A?e w przyszA�oA�ci mogA� siA� staA� dla nich ciA�A?arem finansowym. Wilsonowie wolA� wynajmowaA� mieszkania imigrantom, ktA?rzy nie bojA� siA� ciA�A?kiej pracy i nie bA�dA� mieli opA?A?nieA� w pA�atnoA�ciach. Tego typu gesty mogA� niestety pogA�A�biA� poczucie wielu AnglikA?w, jakoby Polacy i przedstawiciele innych narodowoA�ci a�zzabierali im pracA�a�?.

ZarA?wno a�zstarea�?, jak i a�znowea�? paA�stwa UE nie byA�y gotowe na otwarcie rynku pracy. Nikt nie przewidziaA�, A?e otwarcie granic spowoduje masowA� emigracjA� PolakA?w za granicA�. Z drugiej strony eurokraci, tworzA�cy czysto polityczny i nieuwzglA�dniajA�cy rA?A?nic gospodarczych i kulturowych projekt Unii Europejskiej, prowadzA� nierA?wnA� walkA� z rzeczywistoA�ciA� o stworzenie europejskiego demosu a�� ktA?ry jednak jakoA� nie powstaje. RA?A?nice narodowoA�ciowe miaA�y szybko zaniknA�A�, tymczasem nie ma miA�dzy nami wspA?lnoty, przeciA�tny Europejczyk obywateli innych paA�stw UE nadal traktuje jako obcych i potencjalnych konkurentA?w o miejsce pracy. DopA?ki sytuacja gospodarcza na zachodzie Europy jest trudna, ale nie beznadziejna, dopA?ty nie dochodzi do konfliktA?w na tle narodowoA�ciowym a�� choA� niejeden Polak pracujA�cy za granicA� moA?e opowiedzieA� o niemiA�ych sytuacjach, w jakich siA� znalazA� ze wzglA�du na swoje pochodzenie. Z perspektywy czasu widaA�, iA? zabrakA�o wspA?A�pracy miA�dzy starymi paA�stwami UE, jeA�li chodzi o otwieranie rynkA?w pracy. Co bardziej entuzjastycznie nastawieni przyjA�li nas od razu, bardziej sceptyczni zostawili sobie furtkA� w postaci okresA?w przejA�ciowych. Z kolei polscy politycy juA? po kilku latach obudzili siA� z rA�kA� w nocniku, z zaA�oA?onymi rA�koma obserwujA�c, jak ich rodacy masowo opuszczajA� kraj w poszukiwaniu lepszej przyszA�oA�ci.

ZdajA�c sobie sprawA� z ogA?lnoA�ci odpowiedzi na pytanie, co zrobiA�, by w przyszA�oA�ci sytuacja wyglA�daA�a lepiej, dodam, iA? aby nie doskwieraA�y nam problemy zwiA�zane z masowymi migracjami, warunki w Polsce muszA� zmieniA� siA� na tyle, by ludzie traktowali wyjazd jako opcjA�, a nie jako koniecznoA�A�.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>