ODZYSKAA� MIASTO a�� kilka porad praktycznych

Organizacje ekologiczne i spoA�eczne mogA� odegraA� kluczowA� rolA� w batalii o ksztaA�t polskich miast, ktA?ra toczy siA� obecnie na skalA� caA�ego kraju i od ktA?rej bA�dzie zaleA?aA�a jakoA�A� A?ycia miejskiego za 10, 20 i 50 lat. Sama ekologia jednak nie wystarczy, aby wynik walki byA� korzystny dla zwykA�ych obywateli. Potrzebni sA� sojusznicy.

Podstawowym zadaniem organizacji spoA�ecznych jest sprawienie, aby obywatele byli w o wiele wiA�kszym stopniu zaangaA?owani w zrozumienie zagadnieA� zwiA�zanych z degradacjA� miast, a nastA�pnie zorganizowali siA� tak, by ich wpA�yw na podejmowanie decyzji byA� duA?o wiA�kszy. Nie sA�dzA�, A?e urzA�dnicy, radni, politycy i media zacznA� siA� liczyA� z faktami i nastrojami, jeA�li wiA�ksza iloA�A� obywateli nie zaangaA?uje siA� w te zagadnienia. Czasem lepiej powiedzieA� a�zniea�? dla pewnego rodzaju rozwoju oraz kreowaA� rozwiA�zania mniej efektowne, mniej widoczne, ale o wiele bardziej przyjazne mieszkaA�com i pasujA�ce do skali miasta, jego tradycji, istniejA�cego ukA�adu przestrzennego itp.

Oto kilka pomysA�A?w, gdzie szukaA� sojusznikA?w w walce o ksztaA�t miast. Przedstawiam rA?wnieA? sposA?b argumentacji, ktA?ry moA?e pomA?c nam sprawiA�, aby potencjalni sprzymierzeA�cy stali siA� faktycznymi sojusznikami i aktywnie zaangaA?owali siA� w zatrzymanie, ograniczenie i blokowanie procesu degradacji spoA�ecznej, estetycznej, zdrowotnej i ekologicznej naszych miast.

1.MIESZKAA?CY CENTRA�W MIAST

a�� to nasi a�znaturalnia�? sprzymierzeA�cy. Substancji miasta najbardziej zagraA?a proces tzw. urban sprawl (dosA�ownie: rozpeA�zanie siA� miast; fachowo – suburbanizacja), czyli proces rozrostu terenA?w miejskich w efekcie zabudowy przedmieA�A�, lokowania tam hipermarketA?w i centrA?w handlowych, a z czasem przeniesienia siA� ciA�A?aru inwestycji mieszkaniowych, handlowych, usA�ugowych i instytucjonalnych, co prowadzi do odpA�ywu ludnoA�ci z centrA?w miast i ich degradacji. MieszkaA�cA?w polskich A�rA?dmieA�A� nie trzeba uwraA?liwiaA� na haA�as, spaliny, szpetotA� budynkA?w, brak terenA?w zielonych i miejsca dla pieszych a�� to juA? znajA� z autopsji. Musimy natomiast odkA�amaA� propagandA� zdemoralizowanych politykA?w, urzA�dnikA?w i mediA?w. Dwa najwiA�ksze mity tej propagandy to twierdzenie, A?e:

  • Autostrady wyprowadzA� ruch samochodowy z miasta.
  • Wielopoziomowe parkingi w centrum wpA�ynA� na polepszenie sytuacji transportowej w mieA�cie.

Te twierdzenia sA� faA�szywe, czego dowiedziono juA? wielokrotnie, zwA�aszcza w Stanach Zjednoczonych, gdzie powoli, ale stopniowo odchodzi siA� od takich rozwiA�zaA�. JeA?eli nie autostrady i parkingi, to co? Jest jeden skuteczny sposA?b na wyprowadzenie ruchu z centrum: strefowanie ruchu. Trzeba namawiaA� ludzi z centralnych obszarA?w miast do A?A�dania od wA�adz miejskich zrobienia tego, co wprowadzono w A?ycie juA? ponad 10 lat temu w Krakowie.

2.PIESI

a�� najliczniejsza grupa naszych sojusznikA?w. Trzeba mocniejszy akcent poA�oA?yA� na dowartoA�ciowanie pieszych. Potrzeba ta wynika z funkcjonowania obiegowej opinii, A?e wA�aA�ciciel samochodu jest kimA� lepszym niA? osoba, ktA?ra tego pojazdu nie posiada a porusza siA� po mieA�cie piechotA� lub transportem publicznym. Konieczne jest uA�wiadamianie spoA�eczeA�stwu zalet uA?ywania na co dzieA� wA�asnych nA?g. Z pieszymi wiA�A?e siA� piA�A� fundamentalnych zaleA?noA�ci: 1. Zwarte miasto, nie poddajA�ce siA� procesowi urban sprawl, to z definicji miasto dla pieszych; 2. Nowe budownictwo w mieA�cie musi zawsze byA� w 90% zorientowane na pieszych. 3. Transport publiczny czyni miasto przyjaznym dla pieszych; 4. Ruch samochodowy zawsze koliduje z ruchem pieszym; 5. JeA?eli poruszanie siA� piechotA� zostaje zaniedbane czy utrudnione, wtedy zawsze pogarsza siA� jakoA�A� A?ycia w mieA�cie.

3.KUPCY,RZEMIEAsLNICY

a�� tej grupy nie trzeba przekonywaA�, A?e hipermarkety na przedmieA�ciach oznaczajA� niszczenie ich miejsc pracy. Natomiast przekonywaA� ich trzeba i to usilnie do samoorganizacji i aktywnej walki z korporacjami handlowymi lokujA�cymi na przedmieA�ciach swoje placA?wki. Polecam odszukanie organizacji kupieckich, ktA?re dziaA�ajA� w duA?ych miastach. PomagajA� one w oddziaA�ywaniu na lokalne wA�adze. CiekawA� inicjatywA� jest pomysA� wA�aA�cicieli sklepA?w przy ul. Piotrkowskiej w A?odzi z czerwca 2002 r., ktA?rzy zapowiedzieli zrzeszenie siA� i aktywnA� walkA� z supermarketami o klienta.

4.ORGANIZACJE CHRONIA�CE ZABYTKI

a�� odbudowa i ponowne wykorzystanie obiektA?w historycznych w miastach moA?e byA� twA?rczym impulsem oA?ywienia spoA�ecznoA�ci lokalnej. OchronA� zabytkA?w warto przestaA� traktowaA� wyA�A�cznie jako kwestiA� zachowania tego czy innego obiektu, ich otoczenia albo nawet toA?samoA�ci miasta, lecz wykorzystywaA� jako A�rodek do odradzania siA� miasta, powrotu A?ycia do jego centrum. PostA�pujA�cy proces rozA�aA?enia siA� miasta uwidacznia siA� zanikiem budowli historycznych w A�rA?dmieA�ciu. Zabytkowe budynki (o rA?A?nej jednostkowej wartoA�ci, ale tworzA�ce harmonijny ukA�ad miejski) wyburza siA� wskutek braku remontA?w albo w celu postawienia w ich miejscu szklanego wieA?owca lub poszerzenia drogi. Na te zaleA?noA�ci i procesy warto zwracaA� uwagA� organizacjom, ktA?rych celem jest ochrona zabytkA?w, w ten sposA?b zyskujA�c w nich sojusznika.

5. ROLNICY

a�� kolejna grupa spoA�eczna bA�dA�ca a�znaturalnyma�? sojusznikiem. Najlepszym sposobem ich pozyskania jest rozwijanie w miastach kampanii i programA?w edukacyjnych na rzecz lokalnych targA?w rolnych. Lokalizacja targowisk w centrach i na osiedlach wielu miast moA?e w znacznym stopniu pobudziA� lokalnA� dziaA�alnoA�A� gospodarczA� i rewitalizacjA� spoA�ecznoA�ci. Targi sA� rA?wnieA? najlepszym mechanizmem zachA�cajA�cym do wspierania rolnictwa ekologicznego i zachowania maA�ych gospodarstw. Targi dajA� rolnikom moA?liwoA�A� bezpoA�redniej sprzedaA?y konsumentom i wyeliminowanie marA?y poA�rednikA?w, co podniesie dochody. W Stanach Zjednoczonych rozpoczA�A� siA� kilka lat temu proces otwierania w wielkich miastach lokalnych targA?w, na ktA?re farmerzy (coraz czA�A�ciej ekologiczni) przywoA?A� swoje towary i sprzedajA� bezpoA�rednio z samochodA?w. Nikogo to nie zawstydza, przeciwnie a�� prezentowane jest z dumA� jako dowA?d na odradzanie siA� amerykaA�skich miast. W Polsce zauwaA?yA�em pierwsze jaskA?A�ki, np. w centrum A?odzi w maju 2002 r. kosztem ograniczenia miejsca dla parkingu i postoju taksA?wek otwarto targowisko.

6. WA?AAsCICIELE PUBA�W,KAWIARNI, KWIACIARNI ITP.

a�� trzeba ich uwraA?liwiaA� na fakt, A?e zamiana wielkich obszarA?w w niekoA�czA�ce siA� przedmieA�cia to zagroA?enie dla ich dochodA?w. Naszym zadaniem powinno byA� przekonywanie, A?e w ich interesie leA?y, aby tkanka miejska z mieszanA�, nie dzielonA� sztucznie na strefy zabudowA� byA�a A?ywa. Trzeba im unaoczniaA�, A?e odradzanie siA� miast, powrA?t A?ycia do centrum, gdzie ludzie chodzA� piechotA�, rozmawiajA�, jedzA�, bawiA� siA�, dyskutujA�, to dla ich lokali same korzyA�ci. Trzeba zachA�caA� do otwierania w sezonie wiosennym i letnim kawiarnianych ogrA?dkA?w kosztem czA�A�ci ulic, jak to ma miejsce na przykA�ad na Piotrkowskiej w A?odzi.

7. UA�YTKOWNICY TRANSPORTU PUBLICZNEGO I PRACOWNICY MPK

a�� kolejna grupa bA�dA�ca potencjalnie naszymi sojusznikami. Warto uA?ywaA� argumentacji mA?wiA�cej, A?e pierwszym i najwaA?niejszym zadaniem w polityce transportowej i przestrzennej miast powinno byA� ulepszanie i unowoczeA�nianie istniejA�cego transportu publicznego. Musimy zwracaA� czA�onkom tej grupy uwagA� na fakt, A?e wzrost ruchu samochodowego zawsze ma negatywny wpA�yw na pracA� transportu publicznego, a w dA�uA?szej perspektywie oznacza likwidacjA� wielu etatA?w w komunikacji miejskiej. Transport publiczny czyni miasto miejscem, ktA?re dobrze funkcjonuje i jest przyjazne jego mieszkaA�com. Podobnie jak z pieszymi, w Polsce konieczna jest ogromna praca edukacyjna majA�ca na celu eliminacjA� ze A�wiadomoA�ci uA?ytkownikA?w transportu publicznego stereotypu, A?e obywatel nie posiadajA�cy samochodu lecz korzystajA�cy z komunikacji publicznej jest kimA� gorszym niA? osoba poruszajA�ca siA� po mieA�cie swoim autem.

8. UA�YTKOWNICY KOLEI I PRACOWNICY PKP

a�� w przypadku tej grupy trzeba szczegA?lny nacisk poA�oA?yA� na promocjA� systemu szybkiej kolei miejskiej z wykorzystaniem pojazdA?w dwusystemowych.

9. ROWERZYAsCI

a�� podstawowy problem to mobilizacja posiadaczy rowerA?w, ktA?rzy niestety sami z siebie rzadko potrafiA� siA� zorganizowaA� w skutecznA� i efektywnA� grupA� nacisku walczA�cA� o respektowanie swoich praw i uwzglA�dnianie ich interesA?w w planowaniu rozwoju miasta.

10. ARCHITEKCI I URBANIAsCI

a�� warto zorientowaA� siA�, kto jest kim w A�rodowisku architektA?w i urbanistA?w w mieA�cie, w ktA?rym zamierzamy podjA�A� walkA� o uratowanie przestrzeni przed degradacjA�. FachowcA?w i ekspertA?w zawsze dobrze mieA� po rA�kA�, warto wiA�c poA�wiA�ciA� trochA� czasu na ich aktywne poszukiwanie. JeA?eli w naszym mieA�cie znajduje siA� oA�rodek akademicki, to proponujA� zaczA�A� wA�aA�nie od niego. Istnieje duA?e prawdopodobieA�stwo, A?e znajdzie siA� jedna lub kilka osA?b, ktA?rym nie obce bA�dzie zjawisko rozpeA�zania siA� miast i ktA?re bA�dA� chA�tne do wsparcia swoim doA�wiadczeniem i wiedzA� naszych dziaA�aA�.

11.CZA?ONKOWIE PTTK-A?w

a�� Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze to najstarsza w Polsce organizacja skupiajA�ca turystA?w i krajoznawcA?w. PTTK rozwija i upowszechnia krajoznawstwo i turystykA� kwalifikowanA� we wszystkich jej formach. Warto zorientowaA� siA�, czy lokalny oddziaA� PTTKa��u nie skupia ludzi, ktA?rym tak jak nam zaleA?y, aby miasto nie zmieniA�o w zabudowane przedmieA�cia kolejnych podmiejskich, malowniczych tras pieszych czy obszarA?w zielonych i wiejskich. Trzeba rA?wnieA? zachA�caA� czA�onkA?w PTTK do turystyki miejskiej. PokazywaA�, A?e miasto historyczne, posiadajA�ce bogatA� architekturA�, to miasto atrakcyjne pod wzglA�dem turystycznym. PrzekonywaA�, A?e dziedzictwo przemysA�u w postaci zabytkowych budynkA?w pofabrycznych jest jednym z waA?niejszych elementA?w toA?samoA�ci wielu miast i ma szansA�, przy odpowiednim zagospodarowaniu, stanowiA� atrakcyjne cele turystyki. Pozyskani entuzjaA�ci turystyki mogA� nam bardzo pomA?c np. w obronie przed wyburzeniem kolejnej zabytkowej kamienicy czy fabryki pod parking lub nowA� drogA�.

12.MATKI

a�� wA�rA?d kobiet najlepiej popularyzowaA� problem destrukcyjnego wpA�ywu degradacji miast na jakoA�A� A?ycia ich dzieci. W aktywizacji kobiet warto wykorzystywaA� dziesiA�tki pism kobiecych, ktA?re poprzez zamieszczenie naszego artykuA�u mogA� zrobiA� duA?o dobrego w A�wiadomoA�ci pA�ci piA�knej. Raport Aswiatowej Organizacji Zdrowia (WHO) stwierdza: a�zDzieci stanowiA� grupA� szczegA?lnie wraA?liwA� na zagroA?enia zdrowotne tworzone przez transport. Ze wzglA�du na ich ograniczonA� A�wiadomoA�A� i reakcjA� na niebezpieczeA�stwa ruchu drogowego sA� bardziej naraA?one na wypadki. Rodzice reagujA� ograniczajA�c dzieciom moA?liwoA�ci chodzenia i jeA?dA?enia rowerem. Nie tylko, A?e niekorzystnie wpA�ywa to na tryb A?ycia dzieci, ktA?ry staje siA� przez to jeszcze mniej aktywny, ale pozbawia dzieci niezaleA?noA�ci, ogranicza moA?liwoA�ci kontaktu z rA?wieA�nikami i wpaja poczucie zaleA?noA�ci od samochodu, ktA?ra zostanie przeniesiony w dorosA�e A?ycie. W tych krajach, gdzie ciA�gle uA?ywa siA� benzyny oA�owiowej dzieci wystawione na dziaA�anie oA�owiu zawartego w benzynie sA� naraA?one na zwiA�kszone ryzyko upoA�ledzenia funkcji systemu nerwowo-poznawczego. Dzieci sA� rA?wnieA? szczegA?lnie wraA?liwe na haA�asa�?.

13.EMERYCI I RENCIAsCI

a�� naturalni nasi sprzymierzeA�cy z uwagi na fakt, A?e najczA�A�ciej robiA� zakupy w miejscu zamieszkania, nie posiadajA� samochodu, korzystajA� z transportu publicznego, nie znoszA� haA�asu i powietrza zanieczyszczonego spalinami, chA�tnie (jeA?eli tylko majA� gdzie) odbywajA� spacery na terenach zielonych i w parkach.

14.CZA?ONKOWIE TOWARZYSTW PRZYRODNICZYCH

a�� zajmujA�cy siA� ptakami, owadami, pA�azami czy terenami podmokA�ymi i torfowiskami. Grupa kilku tysiA�cy ludzi, mogA�ca byA� przydatna szczegA?lnie w sytuacjach, kiedy miasto rozlewa siA� na tereny podmiejskie zajmowane dotychczas przez dzikA� przyrodA�.

15.WA?DKARZE

a�� czA�onkowie Polskiego ZwiA�zku WA�dkarskiego mogA� byA� szczegA?lnie przydatni w sytuacjach, kiedy zmiany planu zagospodarowania przestrzennego dotknA�A� mogA� w negatywny sposA?b tereny posiadajA�ce dzikie oczka wodne, stawy, rzeki. Warto szukaA� wsparcia w PZW argumentujA�c, A?e zmiana planu czy nowa inwestycja wpA�ynA� niekorzystnie na tereny wodne.

16.DZIAA?KOWCY

a�� wA�rA?d wA�aA�cicieli ogrA?dkA?w dziaA�kowych warto rA?wnieA? poszukaA� naszych sprzymierzeA�cA?w w batalii o ksztaA�t miast. Polski ZwiA�zek DziaA�kowcA?w wydaje w nakA�adzie 235 tys. egz. miesiA�cznik a�zDziaA�kowieca�?. JuA? sam ten fakt A�wiadczy, A?e jest to grupa liczna, ktA?ra wymaga zainteresowania.

17.CZA?ONKOWIE ORGANIZACJI WALCZA�CYCH Z OTYA?OAsCIA� I KLUBA�W ZDROWEGO TRYBU A�YCIA

a�� na pierwszy rzut oka moA?na nie dostrzec zwiA�zku miA�dzy rozprzestrzenianiem siA� miast a wzrostem liczby ludzi chorych na nadwagA�. Kto miaA� okazjA� przyjrzeA� siA� na wA�asne oczy sylwetkom AmerykanA?w, ten moA?e to potwierdziA�. Gdy po raz pierwszy odwiedziA�em kilka amerykaA�skich miast, zauwaA?yA�em duA?e podobieA�stwo miA�dzy ich rozrostem, a rozrastaniem siA� sylwetek AmerykanA?w. To pierwsze zjawisko okreA�lane jest w Stanach Zjednoczonych terminem urban sprawl, to drugie okreA�liA�bym terminem pupa sprawl… NagA�A?wki z amerykaA�skich gazet z poczA�tku lutego 2001 r. mA?wiA� same za siebie: a�zUrban sprawl odpowiedzialny za otyA�oA�A�, wykazujA� najnowsze badaniaa�?. Jak tA� zaleA?noA�A� moA?na wykorzystaA� w polskich warunkach? Przede wszystkim poprzez uA�wiadamianie ludziom faktu, A?e czA�ste uA?ywanie samochodu, obok innych czynnikA?w, ma ogromny wpA�yw na nadwagA�. Fakt ten jest oczywisty, ale wciA�A? maA�o akcentowany w rA?A?nego rodzaju poradnikach i materiaA�ach mA?wiA�cych o przyczynach otyA�oA�ci.

18.WA?AAsCICIELE FIRM LOKALNYCH

a�� ktA?rzy zatrudniajA� ludzi mieszkajA�cych w bliskim sA�siedztwie miejsca ich firmy. JeA?eli ci pracownicy muszA� dojeA?dA?aA� z daleka, np. odlegA�ych dzielnic, to ich efektywnoA�A� moA?e spadaA�, wydA�uA?a siA� czas dojazdu do i z pracy, dochodzA� koszty parkingA?w i miejsc w garaA?ach. Warto w tym miejscu przeciwstawiaA� biznes biznesowi. Biznes, na ktA?ry skA�ada siA� duA?a liczba maA�ych firm lokalnych korzystajA�cy z wiA�kszej liczby pracownikA?w a�� przeciwko biznesowi wielkiej skali, dA�A?A�cemu do maksymalnej automatyzacji produkcji i usA�ug.

19.URZA?DNICY MIEJSCY

a�� trzeba szukaA�, choA� znalezienie kogoA� rozsA�dnego i majA�cego odwagA� wspA?A�pracowaA� jest bardzo trudne. Lista wydziaA�A?w, gdzie teoretycznie powinny pracowaA� osoby przeciwne rozpeA�zaniu siA� miasta: WydziaA� Zdrowia Publicznego, WydziaA� Edukacji, WydziaA� Kultury i Ochrony ZabytkA?w, WydziaA� Ochrony Asrodowiska, WydziaA� Komunikacji, WydziaA� Handlu, UsA�ug i Rolnictwa, WydziaA� Rozwoju i Promocji Miasta.

20.CZA?ONKOWIE ORGANIZACJI SPOA?ECZNYCH ZAJMUJA�CYCH SIA? OSOBAMI NIEPEA?NOSPRAWNYMI I STARSZYMI

a�� obie te grupy spoA�eczne sA� spychane na pobocze i margines A?ycia miejskiego. Miasto przyjazne procesowi urban sprawl to miasto nieprzyjazne osobom starszym, niedoA�A�A?nym i inwalidom.

PowyA?sza lista potencjalnych sojusznikA?w oczywiA�cie nie jest peA�na. Problem rozlewania siA� miasta dotyka tak wielu aspektA?w codziennego A?ycia obywateli, A?e mA?gA�bym ciA�gnA�A� wyliczankA� jeszcze dA�ugo. ZachA�cam jednak do poszukiwaA� wA�asnych skojarzeA� i wyciA�gania z nich wnioskA?w.

Wbrew pozorom i potA�dze przeciwnika, nasza wygrana jest moA?liwa, jak pokazuje to przykA�ad tysiA�cy amerykaA�skich spoA�ecznoA�ci zaangaA?owanych w ostatnich dziesiA�cioleciach w obronA� swoich domA?w, dzielnic i miast przed a�zrozwiniA�ciema�?, czyli zburzeniem po to, by postawiA� na ich miejscu kolejny szklany wieA?owiec lub poszerzyA� kolejnA� drogA�. Co ciekawe, jak pokazujA� te amerykaA�skie zmagania, A?ycie i historia z reguA�y przyznajA� racjA� lokalnym spoA�ecznoA�ciom i tamtejszym a�zoszoA�omoma�?, ktA?rzy podobnie jak w Polsce przeciwstawiajA� zdrowy rozsA�dek wszelkiego rodzaju wysoko opA�acanym fachowym analizom i ocenom. Intuicja mieszkaA�cA?w czy poszczegA?lnych aktywistA?w okazuje siA� bowiem na ogA?A� dostarczaA� o wiele lepszych odpowiedzi na pytanie, co trzeba zrobiA� w dzielnicy czy mieA�cie niA? pomysA�y przyjezdnych fachowcA?w, konsultantA?w i tzw. ekspertA?w.


Tekst pierwotnie ukazaA� siA� w Magazynie OBYWATEL nr 1(9) styczeA�-luty 2003

Jedna odpowiedź na „ODZYSKAA� MIASTO a�� kilka porad praktycznych

  1. Maciej pisze:

    Miasta sa miejscem pracy. Jesli ktos nie lubi „brzydoty” miasta, moze szukac gorszej pracy na wsi, lub pracowac zdalnie. Utrudnianie dojazdu do miasta/do pracy osobom mieszkajacym pod miastem (likwidacja parkingow, pasow ruchu itp.) jest krotkowzroczne i szkodliwe.
    Zycie na przedmiesciach w domku z ogrodkiem (tak czesto przez ludzi wybierane i w istocie fantastyczne) jest przez twoje autorze pomysly dyskryminowane.
    Chcemy mieszkac w pieknej okolicy, w domku w cenie mieszkania w miescie, wsiasc w samochod i za 30 min wysiasc przed biurem. Po pracy prosto do domu, zony i dzieci. Miasto jako atrakcje itp. nas nie interesuje. Zrozum autorze, ze miasto to przede wszystkim wezel komunikacyjny, gdzie mozemy pracowac i swiadczyc uslugi innym ludziom.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>