ZapA�acA� przyszA�e pokolenia

Ile bA�dzie nas kosztowaA� energia atomowa? Kto za niA� zapA�aci? Czy jest opA�acalna? Na te i inne pytania odpowiada Konrad SzymaA�ski z Inicjatywy AntyNuklearnej.

***

Komu i dlaczego zaleA?y na budowie elektrowni atomowej w Polsce?

Konrad SzymaA�ski: Przede wszystkim elitom politycznym a�� wszystkie liczA�ce siA� partie popierajA� ten pomysA�. SwA?j interes majA� teA? francuskie koncerny produkujA�ce reaktory, na ktA?re w Europie od lat 90. nie ma zbytu, poza dwoma: budowanym w Finlandii i we Francji. Europa Zachodnia wycofaA�a lub wycofuje siA� z energii atomowej, wiA�c ten przemysA� ledwo dyszy. W zwiA�zku z tym koncerny, jak francuska AREVA, prA?bujA� tA� technologiA� wyeksportowaA� do biedniejszych krajA?w, ktA?rym moA?na wmA?wiA�, A?e jest ona nowoczesna. TrzeciA� grupA� sA� koncerny energetyczne, dA�A?A�ce do zmonopolizowania rynku, co duA?e i punktowe A?rA?dA�a energii uA�atwiajA�. Kolejna to kartele bankowe, ktA?re na wielomiliardowym kredycie ze 100-procentowym porA�czeniem rzA�du zarobiA� drugie tyle na odsetkach.

Naukowcy czA�sto wspierajA� budowA� elektrowni atomowych.

K.Sz.: Fizycy jA�drowi lobbujA�cy za budowA� elektrowni atomowej mogA� to czyniA� z powodu ambicji, dla prestiA?u lub pieniA�dzy. MogA� teA? byA� zainteresowani wdroA?eniem rA?A?nych swoich koncepcji w A?ycie. Do tego dochodzi moA?liwoA�A� szkolenia kadr czy pracy w elektrowni atomowej, rozmaite sympozja, fundacje, kampania promocyjna itd. Wszystko to dla nich moA?liwoA�A� zarobku, samorealizacji itp.

Na ile wiarygodni sA� jednak eksperci, ktA?rzy po tym, co dzieje siA� w Japonii, przekonujA�, A?e wA�aA�ciwie nic siA� nie staA�o? Nawet we Francji oficjalnie przyznaje siA�, A?e te wydarzenia mogA� byA� gorsze w skutkach niA? eksplozja w Czarnobylu. Z jednej strony czytamy, A?e doszA�o do serii wybuchA?w i dawki promieniowania tysiA�c razy przekroczyA�y normy, a obok komentarze autorytetA?w naukowych, A?e tak naprawdA� to nic nie szkodzi. W takim razie po co sA� ustanawiane normy, skoro ich tysiA�ckrotne przekroczenie ponoA� nikomu nie szkodzi i nie ma znaczenia?

Warto zauwaA?yA�, A?e atomiA�ci zaangaA?owani w lobbing na rzecz programu atomowego zaA�oA?yli Stowarzyszenie EkologA?w Na Rzecz Energii Nuklearnej. To grupa podstarzaA�ych fizykA?w jA�drowych, w wiA�kszoA�ci ksztaA�conych w czasach radzieckich. W swoich materiaA�ach negujA� skutki Czarnobyla, twierdzA�c, A?e zginA�A�o tylko 31 straA?akA?w, poza ktA?rymi nie da siA� udowodniA�, A?e inne osoby zginA�A�y wskutek tej katastrofy. Nie dostrzegajA� A?adnych dA�ugofalowych skutkA?w. TwierdzA�, A?e dawki byA�y niegroA?ne, powoA�ujA�c siA� na zmanipulowany wykres wziA�ty z UNSCEAR (Naukowy Komitet ONZ ds. SkutkA?w Promieniowania Atomowego), w ktA?rym skaA?enie radioaktywne uA�redniono na caA�y ogromny obszar byA�ego ZwiA�zku Radzieckiego. Wykres ten nie uwzglA�dnia ani BiaA�orusi, na ktA?rA� spadA�a najwiA�ksza czA�A�A� opadu radioaktywnego, ani Ukrainy, na ktA?rej terytorium to siA� wydarzyA�o, a 9% jej terytorium objA�to strefA� zamkniA�tA�.

SkA�d pomysA�, A?e kupimy tA� technologiA� od FrancuzA?w? SA� inni producenci technologii atomowych.

K.Sz.: Oficjalnie nie ma jeszcze decyzji, od kogo technologia zostanie kupiona. Jednak w 2008 roku, podczas wizyty we Francji, Donald Tusk ogA�osiA�, A?e w Polsce rusza program atomowy i daA� do zrozumienia, iA? Polska jest zainteresowana zakupem reaktora wA�aA�nie od Francji. W materiaA�ach lobby atomowego lansowany jest reaktor EPR, czyli model francuski. Czy stojA� za tym jakieA� ukryte interesy? Trudno powiedzieA�. ChoA� to i tak chyba lepiej, niA? zakup technologii od Rosjan.

Jakie zagroA?enia niesie elektrownia atomowa?

K.Sz.: ZagroA?enie zawsze istnieje, co dobitnie pokazaA�y ostatnie wypadki w Japonii. Wbrew temu, co gA�oszA� propagujA�cy atom fizycy jA�drowi, katastrofa w reaktorach wodnych, tzn. nie takich jak w Czarnobylu, jest, jak siA� okazaA�o, moA?liwa. OczywiA�cie ktoA� powie, A?e w Japonii byA�o trzA�sienie ziemi i tsunami, czyli miaA�y miejsce warunki ekstremalne. Ale wybuchy w reaktorach nie nastA�piA�y wskutek trzA�sienia ziemi, lecz z powodu zniszczenia systemu chA�odzenia, co moA?e mieA� rA?wnieA? inne przyczyny niA? tsunami. PrzykA�adowo, w lipcu 2006 r. w elektrowni Forsmark w Szwecji doszA�o do awarii ukA�adu chA�odzenia z powodu spiA�cia podczas przeglA�du technicznego. PrzestaA�y dziaA�aA� pompy chA�odzA�ce prA�ty paliwowe. Z czterech generatorA?w awaryjnych dwa nie zadziaA�aA�y. A mogA�y nie zadziaA�aA� wszystkie.

CzA�owiek nie jest w stanie przewidzieA� wszelkich moA?liwych scenariuszy jeA�li chodzi o kataklizmy naturalne, a z drugiej strony nie ma stabilnoA�ci spoA�ecznej, gwarancji pokoju itp. Polska uczestniczy w wojnach okupacyjnych, a elektrownia atomowa moA?e staA� siA� celem dla terrorystA?w lub podczas wojny. Budowa elektrowni trwa nawet kilkanaA�cie lat, projektowane funkcjonowanie to kiedyA� 30 lat, dziA� 60 lat, po ktA?rych przez 30 lat bA�dzie wygaszana. To caA�y wiek a�� w tym czasie moA?e dojA�A� do wojny, np. ubiegA�y wiek to dwie wojny A�wiatowe, a dziA� sytuacja na A�wiecie jest coraz mniej stabilna. Jak A�atwo siA� dostaA� na teren tego typu obiektu, niejednokrotnie pokazywaA� Greenpeace.

Polska szykujA�c siA� do budowy elektrowni atomowej, daje sygnaA� innym krajom, A?e ta technologia wraca do A�ask. Na przykA�ad lobbyA�ci atomowi ogA�aszajA�c renesans atomu mA?wiA� w Polsce, A?e Szwecja wraca do atomu, Szwedzi z kolei wskazujA� u siebie na PolskA�. W ten sposA?b lobby stwarza fakty medialne na wA�asny uA?ytek. Na tej bazie biedne kraje starajA� siA� doA�cignA�A� bogate, wiA�c teA? chcA� budowaA� elektrownie atomowe.

Poza spektakularnymi katastrofami, zawsze zdarzajA� siA� pomniejsze awarie. Pod wpA�ywem promieniowania osA�abiajA� siA� materiaA�y konstrukcyjne, wielkie temperatury i ciA�nienie sprzyjajA� korozji, zawory ulegajA� rozszczelnieniu, rury a�� pA�kniA�ciom, dochodzi do wyciekA?w, a nastA�pnie do skaA?eA� lokalnych. Podczas dekontaminacji sA� zmywane do wanien A�ciekowych, rozcieA�czane do norm i spuszczane do akwenA?w wodnych. Z czasem jednak nastA�puje ich powtA?rna kumulacja w A�aA�cuchu pokarmowym. Najpierw pojawiajA� siA� np. w glonach, nastA�pnie w rybach, a pA?A?niej w organizmie czA�owieka. Promieniowanie ze A?rA?deA� wewnA�trznych jest wielokrotnie bardziej niebezpieczne niA? z zewnA�trznych. W przypadku mniejszych dawek skutki zdrowotne pojawiajA� siA� losowo i rozwijajA� siA� latami w utajeniu a�� np. rak lub dziedziczne skutki. A�adna dawka nie jest bezpieczna, ale ryzyka nie da siA� wykazaA� na poziomie jednostki. W Polsce niewiele jest informacji na ten temat, podczas gdy za zagranicA� czA�ste sA� doniesienia o tym, A?e wokA?A� elektrowni jA�drowych czy zakA�adA?w przerobu paliwa wzrasta zachorowalnoA�A� na biaA�aczkA� dzieciA�cA�. Dzieci i pA�ody sA� najmocniej zagroA?one, bo komA?rki podczas intensywnego podziaA�u sA� najbardziej podatne na uszkodzenia radiacyjne.

Jeszcze rzadziej mA?wi siA� o tym, A?e aby uzyskaA� dwieA�cie ton paliwa produkuje siA� ubocznie 130A�000 ton wysoce toksycznych, rakotwA?rczych odpadA?w. Nie wspominajA� o tym propagandyA�ci porA?wnujA�cy kilogram uranu do kontenera wA�gla. HaA�dy skaA� pA�onnych przy kopalniach uranu i toksyczny szlam z procesu wypA�ukiwania go chemikaliami, zawierajA�ce resztki uranu i inne pierwiastki radioaktywne oraz ich pochodne, w przeciwieA�stwie do wypalonego paliwa nie podlegajA� zazwyczaj specjalnemu skA�adowaniu, a co za tym idzie sA� wypA�ukiwane przez deszcze do wA?d gruntowych lub rozprzestrzeniane z wiatrem w postaci pyA�u.

Kolejnym problemem sA� skA�adowiska. Okres poA�owicznego rozpadu plutonu wynosi 24 tysiA�ce lat a�� to dA�uA?ej niA? nasza cywilizacja. W przypadku produktA?w rozszczepienia jak cez czy stront to ok. 30 lat, co oznacza A?e groA?ne bA�dA� 10 razy dA�uA?ej. Nigdzie na A�wiecie nie ma finalnego skA�adowiska odpadA?w wysoko radioaktywnych. To jest kukuA�cze jajo dla przyszA�ych pokoleA�. Ze skA�adowisk dochodzi do wyciekA?w i skaA?eA� lokalnych, np. kilka lat temu we Francji, w wyniku przecieku skaA?eniu ulegA�y wody gruntowe kilkanaA�cie kilometrA?w od szampaA�skich winnic. Co ciekawe, takie rzeczy ujawniajA� dziennikarze lub aktywiA�ci ekologiczni, a dziwnym zbiegiem okolicznoA�ci nie wykrywajA� ich odpowiednie sA�uA?by.

Sprawa odpadA?w A�amie fundamentalnA� zasadA� ekologicznA�, A?e to zanieczyszczajA�cy powinien pA�aciA� za posprzA�tanie po sobie. Firmy pojawiajA� siA� i znikajA�, nikt nam nie da gwarancji, A?e za sto lat bA�dA� istnieA� dzisiejsi producenci odpadA?w promieniotwA?rczych czy firmy odpowiedzialne za ich skA�adowanie. ZresztA� nie sposA?b oszacowaA� kosztA?w przyszA�ego zanieczyszczenia i sposobA?w postA�powania z odpadami w przedziale setek czy tysiA�cy lat. Nawet jeA�li istniejA� pewne plany i projekty, na ich faktycznA� realizacjA� moA?e najzwyczajniej nie byA� pieniA�dzy.

RozpatrujA�c zagroA?enia zwiA�zane z energiA� nuklearnA� naleA?y zatem mA?wiA� o caA�ym zestawie problemA?w, nie tylko o tych zwiA�zanych bezpoA�rednio z elektrowniA�. Te problemy to jeszcze zatruwanie A�rodowiska przez zakA�ady przerobu wypalonego paliwa a�� Greenpeace ujawniA� A?e radioaktywnoA�A� A�ciekA?w pompowanych z francuskiego la Hague do Atlantyku w iloA�ci A�rednio 2 milionA?w litrA?w dziennie, przekracza normy 3900 razy.

Jaki jest koszt budowy elektrowni atomowej?

K.Sz.: Koszt fiA�skiej elektrowni Olkiluoto 3 szacowano pierwotnie na 2,5 mld euro, potem na 3,2 miliardy. DziA� przy czteroletnim opA?A?nieniu koszt ten przekroczyA� juA? 5,5 mld, a prawdopodobnie moA?e dojA�A� nawet do siedmiu. Warto dodaA�, A?e Finlandia ma juA? kadry specjalistA?w, infrastrukturA�, prawo i wszystkie inne rzeczy, ktA?rych w Polsce brak. W naszym przypadku naleA?y doliczyA� wymianA� sieci przesyA�owych, ktA?rych obecny stan jest niedostosowany do mocy produkcyjnych elektrowni atomowej, a takA?e wyksztaA�cenie kadry specjalistA?w, ktA?rej nie mamy. W Polsce, wedA�ug oficjalnych informacji, caA�y program jA�drowy ma kosztowaA� ok. 100 mld zA�otych. Inwestycja w energetykA� atomowA� jest wiA�c bardzo kosztowna, a okres zwrotu bardzo dA�ugi. Nawet Bank Aswiatowy nie chce finansowaA� elektrowni atomowych, traktujA�c jako inwestycje wysokiego ryzyka. PaA�stwo bA�dzie musiaA�o porA�czyA� kredyt. I teraz pytanie: co moA?e zagwarantowaA� paA�stwo, ktA?remu dA�ug publiczny wzrasta w tempie miliarda zA�otych miesiA�cznie? ZadA�uA?eniem wywoA�anym takA� inwestycjA� zostanA� obciA�A?eni podatnicy. Po Three Mile Island i Czarnobylu, a teraz rA?wnieA? Fukushimie, nikt nie ubezpieczy elektrowni atomowej, bo w przypadku katastrofy straty mogA� byA� niemoA?liwe do pokrycia.

Kosztem zabezpieczenia i demontaA?u elektrowni po zakoA�czeniu pracy a�� to od 30 do 100 procent kosztu budowy a�� oraz nadzorowania i skA�adowania odpadA?w obciA�A?one zostanA� przyszA�e pokolenia.

WA�giel jest teraz droA?szy, a biorA�c pod uwagA� handel emisjami moA?emy siA� spodziewaA� kolejnych podwyA?ek cen prA�du. NiektA?rzy eksperci od energetyki wrA?A?A�, A?e niebawem bA�dziemy musieli sprowadzaA� prA�d z zagranicy. MoA?e opA�aca siA� zainwestowaA� w elektrowniA� atomowA�?

K.Sz.: Polska ma wA�asny wA�giel, a wedA�ug danych z Akademii GA?rniczo-Hutniczej moA?emy go wydobywaA� jeszcze przez 180 lat. Do tego Polska ma najwiA�ksze w Europie zasoby wA�gla w gA�A�bokich pokA�adach, ktA?rego sposoby pozyskania intensywnie siA� rozwijajA�. Tymczasem zasoby uranu teA? siA� wyczerpujA� i prawdopodobnie zabraknie go szybciej niA? wA�gla a�� szacunki mA?wiA�, A?e opA�acalne w wydobyciu pokA�ady wystarczA� na ok. 50 lat. JuA? dziA� znacznA� czA�A�A� zapotrzebowania pokrywajA� demontowane gA�owice nuklearne, ale te wtA?rne zasoby wyczerpiA� siA� w kilkanaA�cie lat. MoA?na oczywiA�cie intensywniej eksploatowaA� coraz uboA?sze zA�oA?a, ale to bA�dzie podnosiA�o znaczA�co cenA�, bA�dzie teA? miaA�o jeszcze bardziej katastrofalny wpA�yw na A�rodowisko. Poza tym eksport z dalekich krajA?w uzaleA?nia nas od dostawcA?w paliwa i skokA?w cen surowca.

Nie wyolbrzymiaA�bym teA? wpA�ywu energii atomowej na zmniejszenie emisji CO2. Elektrownia zapewni 6% energii elektrycznej i tylko w takim stopniu bA�dzie zmniejszaA� emisjA�. Natomiast jej koszty bA�dA� na tyle duA?e, A?e prawdopodobnie zablokujA� rozwA?j technologii odnawialnych i modernizacjA� energetyki. Tymczasem wiA�kszoA�A� elektrowni wA�glowych jest na granicy A�mierci technologicznej. Elektrownia atomowa nie pozwoli na ich zastA�pienie. Tymczasem wspA?A�czesne elektrownie na parametry nadkrytyczne pozwalajA� spalaA� wA�giel duA?o wydajniej. To pozwoliA�oby zmniejszyA� emisje i zwiA�kszyA� moc produkcyjnA�. W przyszA�oA�ci moA?liwe bA�dzie wykorzystanie gA�A�bokich zasobA?w przez podziemne zgazowanie. Skierowanie wiA�kszoA�ci funduszy na budowA� elektrowni atomowej sprawi, A?e Polska i tak w 90% pozostanie zaleA?na od wA�gla.

Jak plany zwiA�zane z energiA� atomowA� majA� siA� do polityki energetycznej?

K.Sz.: Tu jest pies pogrzebany. Zanim zaczniemy jakiekolwiek inwestycje, powinniA�my siA� zastanowiA� i policzyA�, ile energii potrzebujemy i po co. Czy chodzi o zaspokojenie realnych potrzeb, czy o to, A?eby sprzedawaA� jak najwiA�cej towaru klientom? W interesie koncernA?w energetycznych, ktA?re handlujA� energiA� jak kaA?dym innym towarem, jest zarabianie pieniA�dzy a�� im wiA�cej go sprzedadzA�, tym wiA�cej zarobiA�. ZaleA?y im na zwiA�kszaniu popytu, bA�dA� wiA�c torpedowaA� programy poszanowania energii.

Jak wyglA�dajA� konsultacje spoA�eczne w tej sprawie, jak ksztaA�tuje siA� debata?

K.Sz.: Nie ma A?adnej debaty. Zamiast niej mamy kampaniA� oswajania opinii publicznej z myA�lA�, A?e wejA�cie na drogA� atomu jest koniecznoA�ciA� historycznA� i A?e atom jest bezpieczny. To oswajanie zeszA�o juA? na poziom szkA?A�, np. na lekcjach geografii uczy siA� dzieci, A?e elektrownia atomowa jest najbardziej ekologicznym A?rA?dA�em energii o ile nie dojdzie do katastrofy, a na P.O. czy fizyce, A?e katastrofa jest niemoA?liwa. OczywiA�cie media siA� wpisujA� w ten schemat, 90% artykuA�A?w w prasie wysokonakA�adowej jest przychylnych energetyce jA�drowej.

Zamiast dialogu z obywatelami, rzA�d ogA�osiA� przetarg na kampaniA� promocyjnA� energii atomowej. W specyfikacji do kampanii spoA�eczeA�stwo zostaA�o podzielone na przyjaciA?A� i wrogA?w, a otwarta debata jest w niej potraktowane jako zagroA?enie dla powodzenia programu atomowego. W roli agitatorA?w przewiduje siA� m.in. bohaterA?w telenowel i ksiA�A?y. WyglA�da na to, A?e rzA�d juA? oficjalnie uznaA�, A?e Polacy sA� idiotami, z ktA?rymi nie ma o czym rozmawiaA�, tylko trzeba nam odpowiednio zareklamowaA� produkt. Przewiduje siA� takA?e zakA�adanie stowarzyszeA�, ktA?re bA�dA� miaA�y zagwarantowane pieniA�dze na etaty dla ludzi prowadzA�cych fora dyskusyjne w Internecie, by urobiA� opiniA� publicznA�.

Co gorsza, ocena oddziaA�ywania na A�rodowisko zostaA�a przygotowana w oparciu o materiaA�y promocyjne ugrupowaA� lobbystycznych, a obywatele mieli miesiA�c na zapoznanie siA� i wniesienie uwag do dokumentu liczA�cego ponad tysiA�c stron, pisanego technicznym jA�zykiem. Aby dodatkowo sztucznie zmniejszyA� zainteresowanie, opublikowano go w okresie przedA�wiA�tecznym, choA� po protestach m.in. Greenpeace termin nieco wydA�uA?ono. Propagandzistom pA�aci siA� za to, by promowali to rozwiA�zanie, a obywatele muszA� poA�wiA�ciA� swA?j czas, by w ogA?le zapoznaA� siA� z dokumentacjA�. Tak w praktyce wyglA�da prawo obywatela do rzetelnej informacji i wspA?A�decydowania o sprawach, ktA?re bA�dA� dotyczyA�y wielu pokoleA� PolakA?w.

DziA�kujA� za rozmowA�.

RozmawiaA� Konrad Malec, 30 marca 2011 r.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>