Po takim kryzysie odwoływanie się jedynie do własnej odpowiedzialności za zdrowie może być niewystarczające. Konieczne są wsparcie instytucjonalne i spójna polityka z zakresu zdrowia publicznego.

Medykalizacja i indywidualizacja w naszym krajowym kontekście ewidentnie wiązały się z neoliberalnym podejściem do wielu sfer życia, w tym do opieki zdrowotnej. Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego próbuje teraz odwrócić ten kierunek. Można też postawić hipotezę, iż niektóre elementy polityki społecznej z ostatnich lat, które zmierzają do zmniejszania nierówności majątkowych, takie jak 500+ i inne, zmniejszenie bezrobocia oraz ogólna poprawa sytuacji społeczno-ekonomicznej ludności, przełożyły się na odczuwalny spadek liczby dokonanych samobójstw.

Nawet w dużych mediach można się spotkać z wypowiedziami psychiatrów narzekających na rozpad więzi społecznych, przepracowanie, niestabilną sytuację zawodową, brak poczucia bezpieczeństwa i problemy finansowe jako faktyczne przyczyny problemów pacjentów. A jednak lekarstwem na te problemy ma być farmakoterapia lub psychoterapia, które miałyby do takich warunków pozwolić się przystosować lub przynajmniej złagodzić ból. To nie działa.

Gdyby wszystkie pielęgniarki zaczęły pracować tylko w jednym miejscu zatrudnienia, to 280 szpitali musiałoby zniknąć. My nie tylko umożliwiamy funkcjonowanie obecnego systemu, ale wręcz go finansujemy – poprzez nasze niskie wynagrodzenia.

Pokazuję początek artykułu prasowego pt. „Koszty administracyjne Narodowego Funduszu Zdrowia stanowią [XXX] budżetu NFZ” i zadaję pytanie: „jak myślicie, ile one wynoszą?”. Słyszę odpowiedzi pokroju 15–40% od pierwszoroczniaków, a nawet 30–60% od licealistów. Za każdym razem, gdy odsłaniam prawdziwą wartość kosztów administracyjnych NFZ – a jest to… niecały 1% budżetu tej instytucji – słyszę zdziwienie.

Jakość opieki byłaby dużo lepsza, gdyby poprawiły się warunki finansowe grup najmniej zarabiających w ochronie zdrowia. To przyciągnęłoby nieco więcej nowych ludzi, bo to jedne z nielicznych zawodów, gdzie ma się pewne zatrudnienie. Część osób zrezygnowałaby z dodatkowej pracy, byłaby bardziej wypoczęta i miałaby czas, żeby się szkolić, a przede wszystkim lepiej wykonywać swoje obowiązki.

Wydłużające się kolejki do specjalistów, których brak poza wielkimi ośrodkami, niedostępność architektoniczna, a także wykluczenie transportowe – wszystkie te zjawiska prowadzą do mniejszej dostępności ochrony zdrowia.

W latach dziewięćdziesiątych i po 2000 r. wybuchały liczne skandale korupcyjne, bardzo dobrze udokumentowane. Często kończyły się bardzo wysokimi karami finansowymi. Ale to wszystko podkopuje zaufanie do nauki, do medycyny.

„Chcemy praw, nie łaski”, „Nikt nie może zostać z tyłu” i „Nic o nas bez nas”. Te trzy hasła są kluczowe, jeśli chodzi o przyszłość osób z niepełnosprawnościami w Polsce. Kluczowe jest bowiem stworzenie takiego systemu, który nie tylko pozwoli zaspokoić podstawowe potrzeby tej grupy, ale także da jej przedstawicielom możliwość realizacji praw człowieka i obywatela.

Większość osób zarządzających szpitalami, menedżerów służby zdrowia, nie kojarzy w ogóle fizjoterapii z poważnym oddziaływaniem na człowieka. To ogromny problem: w świadomości społecznej, ale przede wszystkim w świadomości zarządzających ochroną zdrowia, fizjoterapia i ruch nadal nie są pojmowane jako lek, lecz jako luksusowy, niekonieczny dodatek do leczenia. A przecież właśnie dzięki fizjoterapii wydłużył się czas życia w wielu chorobach.

Dopóki tego nie zrobimy, będziemy kształcili ludzi – to oczywiście pewna generalizacja – którzy szukają pieniędzy i wygody. Używamy pięknego słowa „opieka”, zmieniliśmy je, bo brzmi ładniej niż „służba”, ale w rzeczywistości nie poszło za tym działanie, które odpowiada tego typu hasłom. Możemy odgórnie zmieniać nazwy, dawać pieniądze – ale na co?

Zamiast uatrakcyjniać pracę poprzez podnoszenie płac lub poprawę warunków zatrudnienia, niemiecką strategią jest wykorzystanie ogromnej różnicy w kosztach pracy w stosunku do wschodnich sąsiadów. Wraz ze wzrostem populacji osób starszych, kraj postawił na „eksport” tysięcy starszych obywateli potrzebujących opieki do tańszych placówek w Europie Wschodniej, jednocześnie importując tańszą siłę roboczą z Europy Wschodniej do opieki nad pozostałymi.

Jednym z najważniejszych powodów fiaska lewicowych projektów w wieku XX było nazbyt paternalizujące i autorytarne podejście ruchów politycznych do ludu. Obecnie kryzys państwowego socjalizmu w jego rozmaitych odsłonach i trwająca od 40 lat hegemonia neoliberalizmu zwracają naszą uwagę na przejawy oddolnych plebejskich światów solidarności i współpracy. Czego możemy się od nich nauczyć?

Przedstawienie w książce ludu przedrozbiorowej Rzeczypospolitej jako warstwy niewolników, zaś po rozbiorach jako wegetujących w brudzie i odartych z godności nędzników, na pewno nie zachęci 90% społeczeństwa polskiego o chłopskim, czy szerzej mówiąc ludowym pochodzeniu, by się tym pochodzeniem chełpić. Ludzie w większości nie chcą ustawiać się po stronie przegranych i tych, którzy zawsze dostawali w skórę, którymi pomiatano, którzy byli deprecjonowani i ośmieszani – a taki właśnie całościowy obraz ludu widzimy na kartach omawianej książki.

Mieszanka formalnej precyzji i nieoczywistego realizmu, niepokoju i podszytego groteską humoru – w połączeniu z elementami politycznego komentarza – już teraz czyni go jednym z najciekawszych autorów w nowej polskiej poezji.

leki pachną przyjaźnie
tramwaj piszczy niechcący
szyba puszcza zajączki
metro sapie jak zaśnie